تفسير
وَ مَنْ أَحْسَنُ دِيناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ .
« أسلم » ، يعنى تسليم شد و اطاعت كرد . مراد از وجه ، ذات و نفس است و مراد از محسن كسى است كه كارهاى نيك انجام دهد و كارهاى بد را ترك كند . معناى آيه اين مىشود : انسان كامل كسى است كه تنها به خدا اميد ببندد و از هرچيز ديگرى قطع اميد كند و از سنّتهايى كه او در زندگى براى آفريدههاى خود وضع كرده است ، پيروى نمايد و تنها از اين طريق ، بنده مىتواند به آفريدگارش نزديك شود ؛ امّا كسى كه به طمع ثروت و مقام در برابر صاحبان دنيا كرنش مىكند ، حتى اگر شبها نماز بخواند و روزها روزه بگيرد نمى تواند به خدا نزديك شود .
وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً ؛
يعنى به ابراهيم عليه السّلام اقتدا كرده است ؛ ابراهيمى كه از تمام ما سوى اللّه اعراض كرد و به قومش گفت :
« أَ تُحاجُّونِّي فِي اللَّهِ وَ قَدْ هَدانِ وَ لا أَخافُ ما تُشْرِكُونَ بِهِ ؛
« 1 » آيا دربارهء اللّه با من ستيزه مىكنيد و حال آنكه او مرا هدايت كرده است ؟ من از آنچه شريك او مىانگاريد نمىترسم » .
سؤال : چرا خدا گفت :
« وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ »
و نگفت « ملّة محمّد » ؟ [ ملّت ، يعنى آيين ] .
پاسخ : اوّلا ، آيين ابراهيم و آيين محمّد يك چيز است :
« إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ ؛
« 2 » نزديكترين كسان به ابراهيم همانا پيروان او و اين پيامبر و مؤمنان هستند و خدا ياور مؤمنان است » .
ثانيا ، نبوت ابراهيم از نظر همه اديان مورد قبول است ، نه تنها از نظر مسلمانان .
هامش
( 1 ) . انعام ( 6 ) آيهء 80 .
( 2 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 68 .