تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ .
هنگامى كه مسلمانان نخستين به دعوت اسلام لبّيك گفتند و بدان عمل كردند ، خداوند به آنان قدرت و حكومت بخشيد .
وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ .
خداوند ملك را از چنگ ايرانيان و روميان به دليل كفرشان به خدا و حق درآورد .
مراد از
وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ
، مسلمانان است و از
وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ
ايرانيان ، روميان و عربهاى مشرك است .
بِيَدِكَ الْخَيْرُ .
منظور از دست خدا ، قدرت اوست . واژهء « خير » تمام آنچه را منفعت حلال دارد ، شامل مىشود ؛ خواه منفعت مادّى باشد ، خواه معنوى . خداوند متعال ، خير و منافع فراوانى را به بركت اسلام نصيب مسلمانان ساخت .
إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ .
از جمله دلايل قدرت خداى سبحان اين است كه حكومت را از زورمندان گرفت و به ضعيفان بخشيد .
تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ .
افلاك به قدرت و عنايت خدا به حركت درمىآيند و برخى پيرامون برخى ديگر مىچرخند درنتيجه [ در طول سال ] فصول متعدّد به وجود مىآيد : در يك فصل از روز مىكاهد و به شب مىافزايد تا آنجا كه طول شب به پانزده ساعت افزايش و طول روز به نه ساعت كاهش مىيابد . در فصل ديگر از شب مىكاهد و به روز مىافزايد تا آنجا كه روز به پانزده ساعت و شب به نه ساعت مىرسد .
وَ تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ .
از اين قبيل است بيرون آوردن مؤمن از كافر و عزيز از ذليل .
وَ تُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ .
از اين قبيل است زاده شدن كافر از مؤمن و ذليل از عزيز .
وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ .
هركه را بخواهد كاملا بدون حساب روزى مىدهد ، چنانكه به مسلمانان صدر اسلام ، به بركت دين اسلام حكومت و مقام و الا بخشيد .
در اينجا ممكن است اين سؤال پيش آيد : آيا قدرت و سلطنت حاكم ستمگر نيز از خدا و به اراده و مشيّت اوست ؟ پاسخ اين سؤال را شما مىتوانيد در تفسير آيهء 246 سورهء بقره بيابيد .