اعراب
« أَراكَ اللَّهُ »
رأى در اينجا به معناى رأى و به سبب همزه به دو مفعول متعدى شده است : مفعول اوّل آن كاف و مفعول دوم ضمير محذوف است و تقدير « بما أراكه اللّه » مىباشد . لام در
« لِلْخائِنِينَ »
براى شبه تمليك است ؛ نظير «
جعل لكم من أنفسكم أزواجا *
» . ابن هشام در مغنى گفته است : « لام به معناى « عن » مىآيد » و اين معنا در اينجا براى لام شايستهتر است .
« ها أَنْتُمْ »
«
ها
» براى تنبيه است . «
انتم
» مبتدا و
« هؤُلاءِ »
خبر آن است . جملهء
« جادَلْتُمْ »
عطف بيان و تفسير
« هؤُلاءِ »
مىباشد .
« أَمْ مَنْ »
عطف بر
« فَمَنْ يُجادِلُ اللَّهَ »
مىباشد .
« لَوْ لا »
حرفى است كه بر امتناع چيزى به سبب وجود غيرش دلالت دارد . « فضل » مبتدا و خبرش محذوف است ؛ يعنى « لو لا فضل اللّه عليك موجود » .
تفسير
كسى كه تفاسير را جستجو و در اين آيات تأمل كند و دربارهء معانى آنها بينديشد ، اطمينان پيدا مىكند كه اين آيات دربارهء مردى از مسلمانان كه كالايى را دزديده بود و خودش را بىگناه قلمداد مىكرد نازل شده است . خويشاوندان دزد نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله رفتند و سعى كردند كه از راههاى مختلف او را قانع سازند كه رفيقشان بىگناه بوده و دزدى نكرده است و اگر آن حضرت ، متهم را تبرئه نكند ، او هلاك خواهد شد .
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نزديك بود كه به تقاضاى اين گمراهكنندگان پاسخ مثبت دهد ؛ لكن خداوند به امين وحى و مبلغ شريعت خود مهربانى كرد و او را از توطئه آنان نگه داشت و از حقيقت آگاهش نمود و دزد را رسوا ساخت و شخصى كه دزد ، او را به جاى خود متهم مىكرد تبرئه شد . برخى گفتهاند : متهمى كه تبرئه شد از يهود و دزد از انصار بود .
اين فرد انصارى پس از آنكه رسوا شد ، فرار كرد و به مشركان ملحق شد . ظاهر آيات