اعراب
جملهء
« تَبْتَغُونَ »
حال از واو
« تَقُولُوا »
مىباشد . « كاف » در
« كَذلِكَ كُنْتُمْ »
به معناى « مثل » و در محل نصب و خبر مقدم براى
« كُنْتُمْ »
و « ذلك » مجرور به اضافه است .
تفسير
مفسران و محدثان بر سبب نزول اين آيه وحدتنظر دارند و آن اينكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله چند تن از اصحاب خود را كه به نام « سريه » ( نيروهاى گشت ) ياد مىشدند اعزام كرد .
آنان با مردى برخورد كردند كه با خود ، مقدارى مال از قبيل گوسفند و . . . همراه داشت .
آنها گمان كردند كه او كافر است ؛ امّا آن مرد جملهاى را به زبان آورد كه نشان مىداد وى مسلمان است . اين جمله عبارت بود از : سلام ، يا كلمهء شهادت و يا امثال آن . برخى از افراد اعزامى ، چنين تصور كردند كه شايد آن مرد ، جملهء مزبور را براى رهايى يافتن از قتل بر زبان مىآورد ، لذا يكى از آنها وى را كشت .
زمانى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اين خبر را شنيد . بر او بسيار دشوار آمد و قاتل را سرزنش كرد .
قاتل گفت : او با گفتن آن كلمه از كشته شدن مىگريخت . پيامبر فرمود ، چنانكه در بعضى از روايات است : « چرا قلب او را نشكافتى ! [ ؛ يعنى تو كه نمىدانستى در قلب او چه مىگذرد ] » .
الفاظ آيه بر چنين معنايى دلالت بلكه صراحت دارد ؛ زيرا سخن خداى تعالى :
إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا
بدين معناست كه وقتى به جهاد رفتيد ، دقت كنيد در كشتن كسى كه در دين و دشمنى او ترديد داريد .
وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقى إِلَيْكُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً ؛
به آن كسى كه بر شما سلام گويد مگوييد كه مؤمن نيستى ؛ زيرا هركس كه اظهار اسلام كند از تمامى حقوق مسلمانان برخوردار است ، چه به نفع او باشد يا بر