امّا گواهى دادن فرشتگان به وحدانيّت خدا ، براى آن است كه آنها بر ايمان به خدا سرشته شدهاند . مقصود از
« أُولُوا الْعِلْمِ »
در اينجا ، پيامبران و تمامى دانشمندانى هستند كه خدا آنان را در دعوت به سوى خود ، جانشين انبيا قرار داده است . مقصود از شهادت عالم ، دليلى است كه وى براى قانع ساختن جويندگان حقيقت اقامه مىكند .
مقصود از قسط در سخن خداوند :
« قائِماً بِالْقِسْطِ »
عدالت در دين و شريعت و نيز عدالت در قوانين طبيعت و نظام حاكم بر آن است . خداوند متعال مىگويد : « ما آسمان و زمين و آنچه را ميان اين دوست به بازيچه نيافريدهايم » . « 1 »
پاسخ : روش قرآن آن است كه اصول مهمّ عقيده ، بهويژه وحدانيّت را تكرار و بر آن تأكيد مىكند تا همهء شبهات را بر طرف سازد . ما قبلا در تفسير آيهء 48 از سورهء بقره دربارهء « تكرار » سخن گفتيم . برخى گفتهاند : مقصود از
« لا إِلهَ إِلَّا هُوَ »
در ابتدا ، آن است كه خداوند مىخواهد اعلام كند كه تنها او استحقاق عبادت را دارد و مقصود از
« لا إِلهَ إِلَّا هُوَ »
در مرحلهء دوم آن است كه خداوند اعلام مىكند كه جز او ، كسى اقامهء عدل نمىكند .
دين در نزد خدا تنها اسلام است
در اينجا سؤال ديگرى مطرح مىشود : ظاهر آيهء
إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ
دلالت بر اين موضوع دارد كه تمامى اديان انبيا ، حتّى دين ابراهيم و ديگر پيامبران در نزد خدا ، چيزى نيست و تنها دين الهى ، دين محمّد صلّى اللّه عليه و آله است ؛ درحالىكه مىدانيم تمامى آنچه را انبيا آوردهاند ، حقّ و درست است ؛ نكتهاى كه خود حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و قرآن نيز بدان اعتراف دارند ؟
جواب : اين آيه ، كاملا برعكس آنچه گفته شد دلالت دارد ؛ چراكه ظاهر آيهء مزبور با بيانى روشن مىگويد : هر دينى را كه يكى از پيامبران سابق آورده است در اصل خود
هامش
( 1 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 16 .