اسم آن ضمير شأن محذوف و خبرش جملهء
« أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ »
مىباشد . مصدرى كه از « أن » و مدخول آن ساخته مىشود ، محلا مجرور است ، بنابراينكه بدل اشتمال از
« بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ »
باشد و نيز جايز است كه محلا منصوب باشد ، بنابراينكه مفعول لأجله براى
« يَسْتَبْشِرُونَ »
باشد .
تفسير
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ .
هر خردمندى مورد خطاب
« لا تَحْسَبَنَّ »
است . و مراد از
« الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ »
هر كسى است كه در راه خدا كشته شده باشد ؛ خواه در حضور رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به شهادت رسيده باشد و يا قبل و بعد از آن حضرت . ظاهر آيه آن است كه شهيدان هماكنون زندهاند ، نه اينكه خداوند آنها را با ديگران در روز قيامت زنده مىكند . و نيز آيه دلالت دارد كه شهيدان ، حقيقتا زندهاند و نه مجازا ، همچون نام نيك و غيره . اين ظاهر آيه است و بر ما واجب است كه به همين ظاهر اعتماد كنيم ؛ زيرا براى عدول از آن ، نه دليل عقلى وجود دارد و نه دليل نقلى ؛ چراكه حيات در دست خداست ؛ به هركه بخواهد و در هرزمان كه بخواهد ، مىبخشد .
آيه ، رد آشكارى است بر منافقانى كه مىگفتند : اصحاب محمّد صلّى اللّه عليه و آله خودكشى مىكنند و به سعادت نمىرسند .
ما دين و امّتى را نمىشناسيم كه به اندازهء اسلام ، مقام شهيدان راه حق و عدالت را بالا ببرد . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « صبح و شام كردن در راه خدا از دنيا و آنچه در آن مىباشد ، بهتر است » . و نيز فرمود : « بهشت در سايهء نيزههاست » . البته نيزههايى كه ظلم و ستم و شر و باطل را از بين مىبرد . از ديدگاه اسلام ، كسانىكه در راه حق شهيد مىشوند [ در عظمت و احترام ] با حق مساوىاند ؛ زيرا كسى كه زندگى خويش را براى حق فدا مىكند ، تقديس او تقديس خود حق است .