اعراب
همزه در
« أَ وَ لَمَّا »
براى استفهام انكارى است و « واو » براى عطف و معطوف عليه محذوف و تقدير آن ، « أفعلتم ما فعلتم و لمّا اصابتكم . . . » است . گفته شده كه
« لَمَّا »
در اينجا ظرف و به معناى « حين » و يا « اذ » است و محلّ آن با فعل
« قُلْتُمْ »
منصوب مىباشد . جملهء
« أَصابَتْكُمْ »
به سبب اضافهء
« لَمَّا »
مجرور است .
« أَنَّى »
در اينجا به معناى « كيف » و محل آن مرفوع و خبر مقدّم و
« هذا »
مبتداى مؤخّر ، و جمله ، مفعول براى
« قُلْتُمْ »
است . « ما » در
« ما أَصابَكُمْ »
مبتداى اوّل و
« فَبِإِذْنِ اللَّهِ »
متعلق به محذوف و خبر براى مبتداى دوم است كه در تقدير ، « هو كائن بإذن اللّه » مىباشد . جملهاى كه از مبتداى دوم و خبر آن تشكيل مىشود ، خبر براى مبتداى اوّل است .
« لِيَعْلَمَ »
منصوب به « أن » مقدره و مصدر ، مجرور به لام و متعلق به همان محذوفى است كه
« فَبِإِذْنِ اللَّهِ »
متعلق بدان بود . جملهء
« تَعالَوْا »
نايب فاعل براى « قيل » است و جملهء
« قاتِلُوا »
بدل اشتمال از جملهء
« تَعالَوْا » .
[ در جملهء ]
« الَّذِينَ قالُوا لِإِخْوانِهِمْ » ،
« الَّذِينَ »
محلا مرفوع و بدل براى واو
« يَكْتُمُونَ »
است . جملهء
« وَ قَعَدُوا »
حال براى واو « قالوا » است .
تفسير
أَ وَ لَمَّا أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ
يوم احد
قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْها
يوم بدر
قُلْتُمْ أَنَّى هذا ؛
يعنى گفتيد : چگونه اين مصيبت به ما رسيد ، درحالىكه ما در راه خدا پيكار مىكنيم . توضيح آيه بدين ترتيب است كه واقعهء بدر در سال دوم هجرت و واقعهء احد در سال سوم آن رخ داد . مسلمانان در بدر پيروز شدند ؛ هفتاد نفر از مشركان را كشتند و هفتاد نفر از آنها را به اسارت گرفتند . همچنين مسلمانان در جنگ احد ، در ابتداى جنگ پيروز شدند و لكن در مرحلهء دوم شكست خوردند ؛ زيرا چنانكه پيشتر گفته شد ، تيراندازان با فرمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مخالفت كردند و مشركان در احد ، هفتاد نفر از