مراتب دعوت پيامبر
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نخست خويشاوندان نزديك خود را انذار كرد و اين هنگامى بود كه آيهء 214 سورهء شعراء نازل شد :
« وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ » ؛
خويشاوندانت را بترسان . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله وليمهاى ترتيب داد و آنها را دعوت كرد و به آنان گفت : « كداميك از شما در امر دعوت مرا كمك مىكند تا برادر ، وصى و جانشين من در ميان شما باشد » . هيچكدام از آنان سخن پيامبر را قبول نكردند ، مگر علىّ بن ابى طالب عليه السّلام كه گفت : « من اى رسول خدا ! » . پيامبر دست در گردن او انداخت و گفت : « اين ، برادر من ، وصى من و جانشين من در ميان شماست . سخن او را گوش كنيد و از او اطاعت نماييد » . خويشاوندان او خندان و استهزاكنان از جا برخاستند و به ابو طالب مىگفتند : به تو دستور داد كه از فرزندت اطاعت كنى و به سخن او گوش فرادهى . « 1 »
آنگاه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله جامعهء عرب و نيز آنان را كه پيام او بدانها رسد ، از گذشتگان و آيندگان ، فراخواند :
« وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ ؛
« 2 » تو را براى تمامى مردم فرستاديم » .
امّا ديگر پيامبران ، تنها به سوى قوم خود و اهل زمان خود فرستاده شده بودند . از اينرو ، نوح ، ابراهيم ، هود ، صالح ، موسى و ديگر پيامبران تنها مخاطبين خود را به ايمان فرامىخواندند و مىگفتند :
« يا قَوْمِ »
امّا خطاب حضرت محمّد تمامى انسانها را از هرنژاد و زبان و از هرسرزمين و زمان كه بودند ، دربر مىگرفت :
« قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعاً ؛
« 3 » بگو : اى مردم ! من به سوى تمامى شما از سوى خدا
هامش
( 1 ) . اين حديث را طبرى در تفسير و نيز در تاريخ خود ( چاپ قديم ) روايت كرده است . همچنين ثعلبى در تفسير خود و نسائى در خصائص . محمّد حسنين هيكل آن را در كتاب حياة محمّد ، چاپ اوّل ، ذكر نموده ، لكن در چاپ دوم ، آن را حذف كرده است . ( اعيان الشيعه ، ص 98 ، چاپ 1950 ) .
( 2 ) . سبأ ( 34 ) آيهء 28 .
( 3 ) . اعراف ( 7 ) آيهء 158 .