اعراب
آنچه ذيل اين عنوان ، شايستهء بررسى است ، لامهايى است كه در آيات سهگانه به چشم مىخورد و اين لامها ششتاست :
1 . لام در
« لِإِخْوانِهِمْ »
از سخن خداى متعال كه مىگويد :
« وَ قالُوا لِإِخْوانِهِمْ » ،
براى بيان علّت است ، نه براى تبليغ ؛ يعنى همانند جملهء « ما قلت لك » نيست ، بلكه همانند جملهء « قلت ما قلت لأجلك » است . معناى آيه اين مىشود : كسانىكه دربارهء علّت مردن برادرانشان - كه در جنگ و يا سفر بودند - گفتند : اگر آنان با ما بودند ، نمىمردند و يا كشته نمىشدند . بنابراين ، « لام » براى تعليل است ؛ همانند « لام » آيهء 11 سورهء احقاف :
« وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا لَوْ كانَ خَيْراً ما سَبَقُونا إِلَيْهِ » ؛
يعنى آنها به سبب ايمان كسانىكه ايمان آورده بودند ، گفتند : لو كان الإيمان خيرا . . . ؛ به گونهاى كه اگر مؤمنان ايمان نمىآوردند ، كافران اين سخن را نمىگفتند .
2 . لام در اين سخن خدا :
« لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ » ،
لام « كى » [ تعليل ] است و فعل ، منصوب به « أن » مقدّره و مصدر ، مجرور به « لام » و متعلّق به
« لا تَكُونُوا »
است . معناى آيه چنين است : اى مسلمانان ! در سخن و عمل بهسان كافران مباشيد ؛ زيرا عدم شباهت شما به آنان موجب حسرت آنها مىشود .
3 . لام در
« وَ لَئِنْ قُتِلْتُمْ » ،
براى قسم و « ان » شرطيه است .
4 . لام در
« لَمَغْفِرَةٌ » ،
در جواب قسم است ؛ امّا جواب « ان » شرطيه ، محذوف و جانشين آن ، جواب قسم است تا دلالت بر آن داشته باشد .
5 . لام در
« وَ لَئِنْ مُتُّمْ » ،
همانند لام قبلى است .
6 . لام در
« لَإِلَى اللَّهِ تُحْشَرُونَ »
نيز همانند لام در
« لَمَغْفِرَةٌ »
است .
تفسير
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا .
لفظ « الذين كفروا » عام است و هر