« لا ينظرون » مرفوع است ، زيرا جملهء مستأنفه مىباشد و عطف آن بر جملهء
« يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبارَ »
جايز نيست ، چون عدم يارى ، معلول قتال نيست ، بلكه معلول كفر است .
بنابراين ، آنها يارى نمىشوند ؛ خواه بجنگند و خواه نجنگند .
تفسير
كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ .
در اين آيه ، در چند مورد بايد سخن گفته شود :
1 . در اينكه مقصود از امّت چيست ؟ ترديدى نيست كه مقصود از آن ، در اينجا امّت محمّد صلّى اللّه عليه و آله است و دليل آن ، سياق و پىدرپى آمدن خطابهايى است كه متوجه مؤمنان است و اين خطابها عبارتند از :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ . . . »
« 1 » ،
« وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ . . . »
« 2 » ،
« وَ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ . . . »
« 3 » ،
« وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ . . . »
« 4 » ،
« وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا . . . »
« 5 » ، تا مىرسد به اين سخن خداى متعال :
« كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ . . . » .
2 . آيا مراد از امّت ، همهء مسلمانان در هرعصر و زمان است و يا خصوص كسانى هستند كه در صدر اسلام بودند ؛ همانند اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و تابعين ؟
پاسخ : تعيين اينكه مراد از امّت در اينجا چيست ، بستگى دارد به اينكه مراد از « كان » [ در آيهء شريفه ] چه باشد . « كان » به حسب وضع خود ، ناقصه است و به اسم و خبر نياز دارد و بر حدوث فعل در زمان گذشته دلالت مىكند ، هرچند بر زمان معيّنى كه فعل در گذشته در آن ، اتّفاق افتاده ، دلالت ندارد و از آن ، ساكت است و نيز بر زمان آينده دلالت ندارد مگر به قرينهء گفتارى يا مقامى . به عنوان مثال : معناى « كان زيد قائما ؛
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 278 .
( 2 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 103 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) آيهء 231 .
( 4 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 104 .
( 5 ) . همان ، آيهء 105 .