باقى خواهد ماند ، امّا پيامبر صلّى اللّه عليه و آله هرچند به رحمت خدا رفته ، نورش باقى است ، زيرا عترت و وارثان او جانشين او مىباشند و ازاينرو ، آن حضرت فرمود : " من در ميان شما دو چيز را امانت مىگذارم و مادام كه به آنها تمسّك كنيد ، هرگز گمراه نخواهيد شد : يكى كتاب خدا و ديگر عترت من " » .
وَ مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ .
اعتصام به اللّه به معناى تمسّك جستن به دين خداست و دين ، نزد خدا همان اسلام و اسلام ذاتا راه راست است . مراد اين است كه هركس حقيقتا به خدا تمسك جويد ، منحرف نمىشود و هرگز از اسلام رو برنمىگرداند ؛ هرچند تلاشها و وسوسههايى براى گمراه كردن وى وجود داشته باشد .
ممكن است بپرسيد : در آيهء 56 سورهء هود آمده است :
« إِنَّ رَبِّي عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
و صراط مستقيم به اسلام تفسير شده است . بنابراين ، بايد خداوند بر دين اسلام باشد ؟
پاسخ : هرگاه صراط مستقيم به بنده نسبت داده شود به معناى اسلام است و هرگاه به خدا نسبت داده شود به معناى عدل و حكمت است ؛ يعنى خدا امور را با عدل و حكمت خود تدبير مىكند و تدبير او از اين روش تجاوز نمىكند .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ .
هركس از محرّمات خوددارى كند و واجبات را به جا آورد ، آنگونه كه شايسته مىباشد از خدا پرهيز نموده است . بنابراين ، معناى آيه مرادف است با اين سخن خداوند متعال :
« فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ ؛
« 1 » تا توانيد از خدا بترسيد » . زيرا كسى كه توانايى ندارد ، تكليف ندارد و كسى كه تكليف ندارد ، از تقوا بيگانه است . اين سخن خداى متعال :
« فَلا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ » ،
نهى از ترك اسلام و امر به پايدارى و مسلمان ماندن تا دم مرگ است .
وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا .
معناى حبل روشن است ؛ همچنين به
هامش
( 1 ) . تغابن ( 64 ) آيهء 16 .