نيرنگ ، ربا ، استثمار و خوردن مال را بدون آنكه عوضى در مقابل آن پرداخت شود حرام كرده است .
سؤال : جايز بودن ترك كتابت در معاملهء نقدى ، نشاندهندهء آن است كه ترك كتابت ديون و معاملات نسيه جايز نيست . برايناساس ، نوشتن ديون بايد واجب باشد ، در حالىكه فقها مىگويند : مستحب است نه واجب .
پاسخ : مراد از سخن خداى تعالى :
« فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَلَّا تَكْتُبُوها »
نفى اشكال و ضرر دنيوى است ، نه نفى گناه و ضرر اخروى تا امر به كتابت ديون براى وجوب باشد .
وَ أَشْهِدُوا إِذا تَبايَعْتُمْ .
فقها وحدتنظر دارند براينكه گرفتن شاهد براى معامله مستحب است نه واجب ، مگر گروه ظاهريه كه واجب دانستهاند نه مستحب ، زيرا آنها به ظاهر لفظ عمل مىكنند .
وَ لا يُضَارَّ كاتِبٌ وَ لا شَهِيدٌ .
وقتى طرفين معامله بر نوشتن و شاهد گرفتن توافق كردند ، نويسنده بايد با رعايت عدالت بنويسد و شاهد ، به حق شهادت دهد . دربارهء واژهء
« لا يُضَارَّ »
و اعراب آن ، در آيهء 233
« لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها »
سخن گفته شد .
وَ إِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ .
« فسوق » به معناى بيرون شدن از فرمان خداست .
هركس كارى را كه خدا از آن نهى كرده است انجام دهد و يا چيزى را كه خدا بدان دستور داده است ترك كند فاسق محسوب مىشود و نيز از طاعت خدا بيرون رفته و استحقاق خشم و مجازات او را پيدا كرده است .
وَ اتَّقُوا اللَّهَ .
در اطاعت از تمام اوامر و نواهى خدا از او بپرهيزيد .
وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ .
خدا آنچه را كه در آن خير دنيا و آخرت شماست به شما مىآموزد . بديهى است كه خدا ما را مستقيم آموزش نمىدهد و علم را به دلها و انديشههاى ما الهام نمىكند ، بلكه از طريق وحيى كه به پيامبرانش مىكند