چگونه هلاك شده است ! بلكه شگفت از كسى است كه نجات پيدا كرده و چگونه نجات يافته است ! امام زين العابدين عليه السّلام فرمود : امّا من مىگويم : شگفت از كسى نيست كه نجات يافته و چگونه نجات يافته است ! بلكه با توجّه به وسعت رحمت خدا ، شگفت از كسى است كه هلاك شده و چگونه هلاك شده است ! » . وقتى اين روايات را بر آيهء 53 سورهء زمر عطف كنيم : « بگو : اى بندگان من كه بر زيان خويش اسراف كردهايد ، از رحمت خدا مأيوس مشويد ، زيرا خدا همهء گناهان را مىآمرزد . . . » ، قرينهء قطعى براى ما مىشود كه دلايل هميشه بودن در آتش را از ظاهر آنها منصرف و به برخى از گناهكاران اختصاص مىدهد .
ثانيا ، ما دربارهء امور عقيدتى كه يقينى است سخن مىگوييم ، نه در مورد مسائل فرعى كه ظنّى مىباشد . فقها باوجود اينكه انسانهايى پرهيزكار و مؤمن هستند ، امّا نسبت به احكام دينى آگاهى دارند ، نه نسبت به امور عقيدتى و حتّى بسيارى از آنان در مسائلى كه به صفات و افعال خداوند برمىگردد همانند مقلّدان هستند و امّا در مورد دلايلى كه بهوجود بارىتعالى مربوط مىشود ، تنها دور و تسلسل و پىبردن از اثر به مؤثّر را مىدانند . ( البته همينجا بگويم كه من از كسانى هستم كه تقليد را ، در صورتى كه مطابق با واقع باشد ، در اصول عقايد درست مىدانم ) .
ثالثا ، عقل خلف وعده را قبيح مىشمارد ، نه خلف تهديد را ؛ براى نمونه ، اگر به ديگرى بگويى : من به تو نيكى مىكنم و آنگاه خلاف آن را انجام دهى در نزد عقل و عاقلان ، محكوم خواهى بود ؛ امّا اگر به كسىكه بر او حقّى دارى بگويى : من حقّم را از تو مىگيرم و سپس سهلانگارى كنى و او را ببخشى ، هم در نزد خدا مورد ستايش قرار مىگيرى و هم در نزد مردم . بهويژه اگر طلبكار ، ثروتمند و بدهكار ، نيازمند باشد . و همه مىدانند كه خدا از جهانيان و عذاب آنها بىنياز و آنان به رحمت و عفو او به شدّت نيازمندند .
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — صفحة 689
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٦٨٩