وَ رَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ .
صاحب تفسير المنار گفته است : جمهور مفسّران معتقدند كه مصداق اين آيه پيامبر ماست . رازى گفته است : امّت اجماع دارند كه محمّد صلّى اللّه عليه و إله بهترين پيامبران است و براى اثبات اين مدّعا نوزده دليل اقامه كرده است .
يكى از دلايل اين است كه روزى على بن ابى طالب عليه السّلام از دور نمايان شد و پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمود : اين سرور عرب است . عايشه گفت : مگر تو سرور عرب نيستى ؟ پيامبر فرمود :
من سرور جهانيان و او سرور عرب است .
بهترين دليل بر افضليت پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و إله بر تمام پيامبران و مصلحان ، شريعت فراگير ، آسان و انسانى او مىباشد . « 1 »
وَ آتَيْنا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّناتِ وَ أَيَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ .
مراد از « بيّنات » در اينجا دلايلى است كه حق را آشكار مىكند ؛ نظير زنده كردن مردگان ، شفا دادن بيماران ، آفريدن پرنده از گل و امثال آن . مراد از « روح القدس » در اينجا ، روح پاك و مقدّس است كه تفسير آن در آيهء 87 گذشت .
وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ .
يعنى پس از آن كه پيامبران با دلايل و براهين آشكار آمدند ، امّتهاى آنان پس از خودشان دچار اختلاف شدند :
فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَ مِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ .
سؤال : جملهء
« وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا »
نشاندهندهء آن است كه انسان ، در كارهايش مجبور و بىاختيار است و تكرار اين جمله تأكيدى است بر نسبت دادن كشتار به خواست خداوند ؟
پاسخ : خداوند به بنده قدرت داده و خوبى و بدى را براى او بيان كرده و نيز به
هامش
( 1 ) . دربارهء از همپاشيدگى مسلمانان و ضعيف شدن اسلام در دلهاى آنان ، سخنان زيادى گفته و كتابهاى فراوانى نوشته و دلايل بسيارى براى آن بيان كردهاند . به اعتقاد ما ، عامل اصلى سقوط مسلمانان اين است كه آنان نسبت به دين اسلام ، هم از لحاظ نظرى و هم از لحاظ عملى سهلانگارى كردند . و استعمار به خوبى اين موضوع را درك كرد .
ازاينرو ، از همان وقتى كه به كشورهاى اسلامى قدم گذاشت ، تلاش كرد كه قوانين اسلامى را از مدرسهها و دادگاهها دور كند و قوانين بشرى و بيگانه را جاىگزين آنها سازد و بدينترتيب ، مسلمانان را از دين ، قرآن و سنّت پيامبرشان دور كرد . . . و ما در جا و زمان مناسب به اين مطلب پرداختهايم .