وارد آن شود ، امّا سؤال شما دربارهء حكمت اختلاف ، همانند كسى است كه مىخواهد از در خانه وارد آن گردد .
پاسخ : اوّلا ، آنچه شما گفتيد ، تأويل لفظ است ، نه تفسير ظاهر لفظ . ثانيا ، ثابت شده است كه اين جمله دربارهء چيزى نازل شد كه مردم دوران جاهليت آن را انجام مىدادند و آن اينكه در آن زمان رسم براين بود كه اگر كسى براى حج محرم مىشد از در خانهاش وارد نمىشد ، بلكه از پشت خانه وارد مىشد . تفصيل اين موضوع اندكى بعد خواهد آمد .
در هر صورت ، خداوند به پيامبرش دستور داد تا به آنان پاسخ دهد كه حكمت اختلاف هلالها آن است كه منافع و امور دنيوى آنان از قبيل بدهكارىها و اجارهها و نيز امور دينى آنها نظير حج و روزه در وقت مشخصى انجام شود . به بيان ديگر پاسخ پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در اينجا همانند اين سخن خداوند است :
« وَ قَدَّرَهُ مَنازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ » .
« 1 »
وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها .
بيشتر مفسّران گفتهاند : در دوران جاهليت ، هنگامىكه يكى از مردم براى حج محرم مىشد ، سوراخى در پشت خانهاش قرار مىداد و از آن وارد خانه مىشد و يا در پشت خانه نردبانى را مىگذاشت و از آن به پشتبام خانه بالا مىرفت و اگر از صحراگردان بود از پشت چادر خود بيرون مىآمد . برخى از مسلمانان نيز در ابتدا چنين مىكردند . ازاينرو ، آيه نازل شد و براى آنها بيان كرد كه نيكى همانا پرهيز از خدا ، انجام دادن كار خير و دورى از گناهان و رذيلتهاست ، نه داخل شدن از پشت خانهها و ديگر سنّتهاى كوركورانه كه به هيچوجه رابطهاى با دين و ايمان ندارد .
هامش
( 1 ) . يونس ( 10 ) آيهء 5 .