در هرحال ، پاسخ از پرسش فوق ايجاب مىكند كه مطالبى به صورت زير بيان شود :
1 . ممكن است بنده چيزى را از پروردگارش بخواهد كه با قوانين طبيعت در تضاد باشد ، مثل اينكه از خدا بخواهد تا بدون كار و تلاش به وى روزى دهد و بدون درس خواندن ، دانشمندش سازد و از اين قبيل چيزها كه مسبّب را بدون سبب درخواست كند و بخواهد از ديوار وارد خانه شود نه از در . اينگونه درخواستها به هيچ روى دعا نيست و يا دستكم دعاى كسى است كه از حكمت و سنّتهاى الهى آگاهى ندارد ، چراكه خداوند در جهان آفرينش ، سنّتى دارد كه هرگز قابل تبديل و تغيير نيست .
« وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا » .
« 1 »
2 . از خدا بخواهد كه او را به سوى احكام دين هدايت كند و توفيق كار خير ، انجام واجبات و ترك گناهان و محرّمات را به وى عنايت كند :
« اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ » .
« 2 » و نيز توفيق دورى كردن از بدىها و آفتها را به وى بدهد :
« قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ ما خَلَقَ » .
« 3 » همچنين ، از خدا درخواست كند كه اسباب بهدست آوردن روزى ، دانش و سلامتى را برايش آماده سازد :
« رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَ يَسِّرْ لِي أَمْرِي » .
« 4 » البته ، مشروط به اينكه شخص دعاكننده ، با جدّيت و اخلاص و توكل به خداى يگانه ، كار و فعّاليت كند . اين خواستهها همان چيزى است كه پيامبران و صالحان در دعاهاى خود ، آنها را از خداوند تقاضا مىكردند .
3 . پيش از هرچيز ، بايد توجّه داشته باشيم و از اين حقيقت كه آن را آشكارا مشاهده مىكنيم ، غفلت ننماييم و آن اينكه خداوند ، هم به كسانى كه از او درخواست مىكنند و هم به كسانى كه درخواست نمىكنند ، نعمتهايش را مىبخشد . او به هر
هامش
( 1 ) . فتح ( 48 ) آيهء 23 .
( 2 ) . فاتحة الكتاب ( 1 ) آيهء 6 .
( 3 ) . فلق ( 113 ) آيههاى 1 - 2 .
( 4 ) . طه ( 20 ) آيههاى 25 - 26 .