أصبرهم « ما » براى تعجّب در محلّ رفع و مبتدا . « أصبر » فعل ماضى و ضميرى كه در آن مستتر است به « ما » برمىگردد و جمله ، خبر است براى « ما » ؛ نظير « ما أحسن زيدا » .
« ذلِكَ »
مبتدا ، مصدرى كه از « أن » و مابعد آن ريخته مىشود ، مجرور به « باء » ، متعلّق به محذوف و خبر
« ذلِكَ »
و تقدير آن بدين ترتيب است : ذلك حاصل بكون اللّه نزل الكتاب .
تفسير
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتابِ وَ يَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِيلًا أُولئِكَ ما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ .
برخى گفتهاند : اين آيه دربارهء اهل كتاب نازل شد ؛ آنانكه ويژگىهاى حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و إله و نبوت او را پنهان كردند . حال ، سبب نزول هرچه باشد ، مراد تمام كسانى است كه چيزى از حق را بشناسند و آن را با تأويل و تحريف ، به خاطر حفظ منافع شخصى خود ، پنهان كنند و هيچ تفاوتى نمىكند كه چنين شخصى يهودى باشد ، يا نصرانى و يا مسلمان ؛ زيرا لفظ آيه عام است و معيار ، عموم لفظ است ، نه خصوص سبب نزول . خداوند چنين شخصى را كه هم خودش گمراه است و هم ديگران را گمراه مىكند ، در چندين آيه مورد تهديد قرار داده است . از جملهء اين آيات ، آيهء 146 و 159 است كه پيشتر بيان شد و از آن جمله ، آياتى است كه در سورهء آل عمران ، نساء و مائده خواهد آمد . و يكى از آنها نيز همين آيهء مورد بحث است . تمام اين آيات ، خشم و تهديد به شديدترين عذاب و مجازات است ، چراكه بايد حق را تقديس كرد و با هروسيلهاى آن را اعلام و شبهات را از آن دفع نمود و نيز بايد با هركسىكه با حق مبارزه مىكند به مبارزه برخاست و آن را با نيروى سلاح و قربانى كردن عزيزان به اجرا درآورد ، زيرا دين و نظام و زندگى جز به وسيلهء حق پايدار نخواهد ماند .
ما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ ؛
يعنى آنان چيزى را مىخورند كه موجب عذاب در آتش مىشود . بنابراين ، عبارت ، از باب اطلاق مسبّب ( آتش ) بر سبب ( خوردن حرام ) است . امّا اينكه كلمهء « بطون » در آيه ذكر شده ، با اينكه خوردن جز در شكم