و تدبير حاكم برآن ، چيست ؟ آيا تصادف است ، آنگونه كه منكران خدا مىگويند و يا اراده و تدبير الهى است ، چنانكه مؤمنان مىگويند ؟ اى خوانندهء عزيز ، اين سؤال را از خودت بپرس و آنگاه با الهام گرفتن از عقل خود بدان پاسخ ده . امّا ولتر ، دانشمند مشهور ، به اين پرسش چنين پاسخ داده است : « انديشهء وجود خدا يك امر بديهى است ، زيرا انديشهء متضاد آن ، حماقت و نادانى مىباشد » .
شب جلوتر است يا روز ؟
دانشمندان اختلافنظر دارند كه آيا از لحاظ وجود ، روشنايى بر تاريكى مقدّم است و يا تاريكى بر روشنايى . بنابر نظريهء اوّل ، روز مقدّم بر شب است و شب هر روز ، همان شبى است كه پس از آن روز ، مىآيد . و براساس نظريهء دوم ، شب جلوتر از روز است و شب هر روز همان شبى است كه پيش از آن روز ، مىآيد . پيشينيان همين نظريه را برگزيدهاند . ازاينرو ، از ديدگاه آنان ، شب جمعه - براى مثال - شبى است كه پيش از طلوع فجر روز جمعه داخل مىشود و به همين ترتيب ساير شبهاى روزها .
از جمله دلايلى كه آنها بدان استدلال كردهاند ، اين آيه است
« وَ آيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهارَ » .
« 1 »
هامش
( 1 ) . يس ( 36 ) آيهء 37 .