1 . خصوصيات روحىاى كه عموميّت دارد ؛ نظير وجدان و ادراك كه با آن مىتوان حق را از باطل ، نيكى را از بدى و زشتى را از زيبايى جدا كرد و اگر اين خصوصيات مشترك و همگانى نمىبود ، فضيلت و رذيلتى وجود نداشت و نيز نمىتوانستيم فردى را به سبب انجام دادن يا ترك كارى نكوهش يا ستايش نماييم و يا منكر حقّى را با دليل قانع كنيم . همچنين غرايز خودخواهى ، عاطفهء پدرى و فرزندى و مانند آن ، ميان تمام مردم مشتركند ، هرچند از لحاظ شدّت و ضعف متفاوت هستند .
2 . برخى از خصوصيات روحى نيز در ميان مردم مختلف است ؛ مانند شجاعت و ترس ، بخشندگى و بخل ، بىرحمى و مهربانى ، ارادهء ضعيف و ارادهء قوى ، تمايل به كار نيك و تمايل به كار بد . در اين خصوصيات آدميان با يكديگر مختلف و متفاوتند ؛ براى نمونه ، همهء انسانها بخشنده ، يا بخيل ، يا ترسو و يا شرارتپيشه نيستند .
سؤال : اين سخن شما بر خلاف آن چيزى است كه شايع است و آن اينكه « هر فردى دو جنبه دارد : خوبى و بدى » ؛ امّا شما بر يك جنبه تأكيد و از جنبهء ديگر چشمپوشى كرديد ؟
پاسخ : اگر گاهى از فرد شرارتپيشهاى بوى نيكى مىآيد ، اين امر بهطور تصادفى و بدون ارادهء قبلى است . بهعلاوه ، سخن مشهور پيش گفت ( هر فردى دو جنبه دارد ) دربارهء غيريهود درست است ؛ امّا دربارهء يهود صحّت ندارد ؛ زيرا هرآنچه در آنان است بدى و زشتى است و جنبهء خوبى مطلقا در ميان آنها وجود ندارد و دليل براين موضوع ، تورات خود آنها ، قرآن كريم و تاريخ درست و عملكرد آنان در فلسطين است ؛ عملكردى كه آشكارا نشان مىدهد دين ، اخلاق و تمام روابط بشرى ، از ديدگاه آنان ، جز معاملهاى تجارتى به منظور تأمين منافع شخصى نيست . ما بار ديگر ، هر وقت مناسبتى پيش آيد ، به اين موضوع خواهيم پرداخت .
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — صفحة 264
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٢٦٤