تفسير
پس از آنكه خدا فرعون و همراهانش را به هلاكت رسانيد ، اسرائيلىها نفس راحتى كشيدند و با كمال امنيّت به مصر بازگشتند ، چنانكه در مجمع البيان آمده است :
اين درحالى بود كه هنوز تورات بر موسى عليه السّلام نازل نشده بود . ازاينرو ، بنى اسرائيل از موسى خواستند كه از سوى پروردگارشان كتابى براى آنان بياورد . خدا وعده داد كه تورات را بر آنان فروبفرستد و براى آن وقتى را مشخص كرد . موسى عليه السّلام به آنان گفت :
پروردگارم به من كتابى را داده است آنچه بايد انجام دهيد يا ترك كنيد در آن بيان شده است . او مدت مشخصى را كه چهل شب بود براى آنان تعيين كرد . اين شبها - چنان كه گفتهاند - عبارت بود از : ماه ذو القعده و ده روز از ذو الحجه .
موسى به سوى پروردگارش رفت تا براى قومش كتابى بياورد و برادر خود هارون را جانشين قرار داد . پيش از آنكه مدت موعود سپرى گردد ، بنى اسرائيل در غياب موسى به جاى خدا به پرستش گوساله پرداختند و بدينوسيله ، به خود ستم كردند .
ظاهر آيهء
« وَ إِذْ واعَدْنا مُوسى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَنْتُمْ ظالِمُونَ »
به همين معنا مىباشد .
پس از آنكه موسى به سوى قوم خود بازگشت ، آنها از شرك توبه كردند و به سوى پروردگارشان بازگشتند . خدا هم توبهء آنها را پذيرفت ، و اين سومين نعمتى است كه خداوند به آنان ارزانى داشت . آيهء
ثُمَّ عَفَوْنا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ
بدين معنا اشاره مىكند . امّا چهارمين نعمت ، كتاب خداست :
وَ إِذْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ الْفُرْقانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ .
اين كتاب ، همان تورات است كه به بيان حق و باطل ، و حلال و حرام مىپردازد . عطف « فرقان » بر « كتاب » از باب عطف صفت است بر موصوف ؛ نظير آيهء 48 سورهء انبيا :
« وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسى وَ هارُونَ الْفُرْقانَ وَ ضِياءً وَ ذِكْراً لِلْمُتَّقِينَ » .
خلاصهء سخن آنكه خداى - عزّ و جل - در آيات پيشين ، اسرائيليان را به چهار