« ريس » پس از آنكه اين گفتگو را نقل مىكند ، مىگويد : اين پاسخ البته موفقيتآميز نبوده است و دلايل خوب و درستى را هم براى اثبات عدم موفقيت پاسخ نويسنده ارائه مىدهد .
سپس « ريس » خود مىگويد : اگر اين سؤال از من مىشد ، پاسخ مىدادم : آن كلمه ، عبارت است از : كلمهء « رحمت » . او براى اثبات درستى پاسخ خود به چند آيه و روايت استدلال مىنمايد و از آيهء «
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ *
» شروع مىكند و نيز به آيهء
« وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ »
« 1 » و . . . تمسّك مىجويد .
البته « ريس » در اين سخنش كه پاسخ نويسندهء مزبور موفقيتآميز نبوده ، حق به جانب است ؛ ولى خود « ريس » هم در گزينش كلمهء « رحمت » موفق نبوده است ؛ زيرا او بر آنچه آن زن انگليسى گفته ، چيزى را نيفزوده ؛ چراكه كلمهء « محبت » را از او اخذ كرده و به كلمهء « رحمت » برگردانده است . بنابراين ، اسلام هيچ مزيّتى بر مسيحيت ندارد .
اگر من همراه هيئت علمى اعزامى در انگلستان بودم ، پاسخ مىدادم كه آن كلمه « استقامت » است ؛ زيرا اين ، يك كلمهء جامع و مانع است ؛ چراكه هم استقامت در عقيده را - با توجّه به اينكه در آن ، توحيد و دورى جستن از شرك است - در برمىگيرد و هم استقامت در اعمال ، اخلاق ، احكام و تمام تعاليم اسلامى را ، كه رحمت ، محبت و هميارى نيز از جملهء آنهاست . رحمت از اصول اسلام است ؛ امّا تمام اسلام نيست ، چنانكه توحيد نيز يكى از اصول اسلام است و نه تمام اصول آن .
از آنجا كه واژهء « استقامت » ، « محبت » ، « رحمت » ، « توحيد » و ساير اصول حق و اعمال و اخلاق نيكو و درست را دربرمىگيرد و نيز از آنجا كه استقامت ، معيار درست فضيلت و كمالى است كه انسان را به سعادت دنيا و آخرت مىرساند ، خداوند
هامش
( 1 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 107 .