كرده بوديد . » اگر چنين نباشد العياذ باللّه به ذات پروردگار نسبت ستمگرى دادهايم ، در حالى كه او بخشنده و مهربان است و دليل آن اين همه نعمتهايى است كه ما را عنايت كرده است .
/ 79
وَ أَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ
و خدا به بندگانش ستم روا نمىدارد . » ما بندگان او هستيم ، چرا بر ما ستم روا دارد ؟ آيا خداوند از ستم كردن لذت مىبرد ؟ هرگز ، كه او بى نياز و ستوده است . يا خداوند از ما مىترسد و مىخواهد بر ما ستم كند تا طوق بندگى او بر گردن نهيم ، نه ، خداى تعالى نيرومند و پيروز است .
[ 52 ] نمونهء اين قوم فرعون است كه دستخوش عذاب خدا شدند ، آيا اينان خود بر خويش ستم كردند يا خدا بر آنان ستم كرد ؟ مسلّم است آنچه آنان بدان گرفتار آمدند نتايج اعمال ناپسند خودشان بود و بس .
كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ
و اين به شيوهء خاندان فرعون بود . » يعنى شيوهاى كه بر آل فرعون جارى بود .
وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقابِ
و كسانى كه پيش از آنها بودند ، آنان به آيات خدا كافر شدند پس خدا آنان را به كيفر گناهانشان مؤاخذه كرد ، كه خدا نيرومند و سخت عقوبت است . » يعنى دربارهء كسانى كه مستحق عذاب هستند و در معاقبتشان نه از جنبهء مادى ناتوانى است و نه از جنبهء معنوى .
[ 53 ] اين كه گفتيم مربوط به سنت خداست در آخرت ، اما سنت او در اين دنيا آن سان كه آشكار است و به چشم خود مىبينيم بر اين جارى است كه تا زمانى كه مردم به راه هدايت مىروند و به ارزشهاى آسمانى ارج مىنهند و عمل صالح به جاى مىآورند نعمات و بركات خداوندى شامل حال آنهاست و چون دگرگون شدند و روى در فساد نهادند نعمات و بركات خداوندى نيز منقطع شود و