بنا بر اين خمس بر هر چيزى كه شخص كسب مىكند يا به غنيمت مىگيرد واجب مىشود . خمس يك ضرورت دفاعى است و به همين مناسبت قرآن آن را در ضمن آيات قتال آورده است . هم چنان كه انفاق در راه خدا و جهاد به مال را در ضمن بحث از جنگ و جهاد با نفس آورده بود .
وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ
و بدانيد كه هر گاه چيزى به غنيمت گرفتيد ، خمس آن از آن خدا و پيامبر و خويشاوندان و يتيمان و در راه ماندگان است . »
موارد مصرف خمس
هنگامى كه چيزى را به خدا نسبت مىدهند معلوم مىشود از تملك بشرى آزاد است اما تملك رسول اللَّه و خويشان و پيوستگان از جنبهء شخصى آنها نيست بلكه از آن روى است كه آنان نماد / 62 رهبرى جامعهاند ، اما يتيم كسى است كه پدرش مرده و او هنوز به سن تكليف نرسيده باشد و مسكين نيازمندى است كه نمىتواند ضروريات زندگى خود را فراهم سازد و ابن السبيل مسافرى است كه هزينهء سفرش به پايان رسيده و در راه مانده است و براى رسيدن به مكان خود نيازمند مالى است .
از امام موساى كاظم ( ع ) روايت شده كه خمس در پنج چيز است : در غنايم ( يعنى غنايم دار الحرب . بنا بر آنچه در ميان متأخرين مصطلح است ) و آنچه از غواصى حاصل مىشود و از گنجها و معادن و دريا نوردى . از هر يك از اين پنج مورد خمس گرفته مىشود و آن را در مواردى كه خداوند مقرر فرموده صرف مىنمايند و چهار پنجم ديگر را ميان كسانى كه در جنگ شركت داشتهاند يا صاحبان آنها تقسيم مىكنند .
خمس به شش قسمت مىشود . سهم خداى تعالى و سهم پيامبر ( ص ) و سهم امام عليه السلام اين سه در اين روزگاران متعلق به حضرت صاحب الامر