فتنه به اختلافات اجتماعى دلالت كند بيشتر از گرفتاريهاى فردى . در حديث از زبير بن العوّام روايت شده كه گفت :
« روزگارى ما اين آيه را مىخوانديم و خود را مشمول آن نمىشمرديم در حالى كه مقصود ما بوديم و بدان عمل نكرديم تا آن گاه كه ما را در برگرفت » . « 2 » / 40
وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ
و بدانيد كه خدا به سختى عقوبت مىكند . » خداوند كسانى را كه باعث رواج فتنه مىشوند عذاب مىكند ، همچنين كسانى را كه در برابر رواج فتنه از خود واكنشى نشان نمىدهند و از رويارويى با آن تن مىزنند . آرى ، در آخرت كسانى كه به امر به معروف و نهى از منكر نمىپردازند و از فرمان رهبرى رخ بر مىتابند مورد مؤاخذه قرار مىگيرند .
عبرت از گذشته تضمين سعادت آينده است
[ 26 ] بر آدمى لازم است كه به هنگام پيروزى و توانمندى روزگاران ناتوانى خود را به ياد آورد تا عواملى را كه سبب پيروزى او شده است فراموش نكند و همواره آن عوامل را در نظر داشته باشد تا پيروزيى كه به دست آورده برايش بماند و پس از آن پيروزيهاى ديگرى نصيبش شود ، بىآن كه در مسير ترقى و تعالى كه در پيش دارد لحظهاى توقف و درنگ حاصل شود .
وَ اذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ
و به ياد آوريد آن هنگام را كه اندك بوديد و در شمار زبون شدگان اين سرزمين . بيم داشتيد كه مردم شما را از ميان بردارند . » اين گونه كسان به شمار اندكاند و از نظر اجتماعى در شمار ناتوانان و زبون شدگان . ولى خداى تعالى از همه سو و از هر حيث حامى و نگهبان آنهاست .
فَآواكُمْ وَ أَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ
خدا پناهتان داد و يارى كرد . »
هامش
( 2 ) - تفسير مجمع البيان ، ج 4 ، ص 534 .