ولى نه به انگيزهء كفر و نفاق ، بلكه به سبب ضعف ايمان و اميد به بخشايش خداوند . باشد كه خدا توبهء اينان را بپذيرد زيرا آمرزنده و مهربان است .
شرح آيات :
طبقات مؤمنان
[ 100 ] پيش قدم شدن به خودى خود در مقايسه با تقوى ارزشى ندارد . ولى بسا شود كه از ميزان تقواى مردم حكايت كند . و تقوى را در اديان الهى ارزشى والاست و پيشى گرفتگان از آنان كه واپس ماندهاند برترند . زيرا آنان دعوت رسول را با ارادهاى استوار پذيرفتهاند و پذيرفتهاند كه در راه آن با هر مشكلى معارضه كنند و تسليم فشار طاغوتان نشوند و هر نداى فاسد و گمراه كنندهاى را در گلو خفه سازند .
وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ
از آن گروه نخستين از مهاجران و انصار كه پيش قدم شدند . » ملاحظه مىشود كه در اين آيه فرقى ميان مهاجران و انصار نمىنهد و اين پاسخ كسانى است كه مىخواستند ميان مردم مكه و مدينه تخم خلاف بيفشانند نه تنها در مورد سبقت به ايمان بلكه از ديگر جهات كه مكيان مهاجر و مدنيان انصار هر يك ويژگيهاى خود را داشتند . اسلام با تمام نيرو اين گونه دعويها را نظريهء جاهلى خواند و آنچه را براى هر كس ارزشمند شمرد رابطهء او با عملش بود نه رابطهاش با شهر و ديارش .
وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ
و آنان كه به نيكى از پى ايشان رفتند . » اين متابعت از روى نفاق نبود و براى مصلحت روز نبود بلكه فقط و فقط براى خدا بود . اينان نيز در شمار همان سبقت گيرندگاناند .
شايد هم « احسان » كه در متن آيه آمده و ما « به نيكى » ترجمه كردهايم مراد اين باشد ايمان اين گروه تنها تسليم و قبول مطلق نبود بلكه با بخشندگى و انفاق هم توأم بود .
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا