از جمله منافقان در اعصار قديم قوم نوح و عاد و ثمود و قوم ابراهيم و اصحاب مدين همچنين مؤتفكه بودند . آرى ، اينان به خود ستم كردند و خدا نخست برايشان پيامبران فرستاد با براهين و آيات و چون نپذيرفتند هلاك شدند .
در مقابل جوش و خروش منافقان مؤمنان بودند كه از دل و جان دوستدار يكديگر بودند و در كارهاى مهم و ارزشمند اسلامى يار و ياور هم . امر به معروف مىكردند و نهى از / 220 منكر و نماز بر پاى مىداشتند و زكات مىدادند و همه واجبات اجتماعى و اقتصادى را به جاى مىآوردند و در برابر خدا و رسول خدا مطيع بودند .
خدا بر اينان رحمت فرستاد و آسودگى بخشيد كه خداوند پيروزمند و حكيم است .
اينها كه بر شمرديم پاداشهاى دنيوى آنان بود اما در آخرت داراى مقامهايى ارجمند هستند ، خدا به آنان وعدهء بهشتهايى داده جاويدان كه آب در آنها جارى است و برتر از اينها رستگارى بزرگى است كه از آن نصيب مىبرند .
شرح آيات :
درسهايى از تاريخ
[ 69 ] براى اين كه ذهن بشر همواره متوجه اين عوامل زود گذر نباشد لازم است از ديد تاريخى هم برخوردار باشد و از خلال گذشته زندگى امروز خود را بنگرد يعنى براى زندگى آينده خود از گذشته عبرت و پند گيرد . از همين روى است كه ذات پروردگار ما را به گذشته توجه مىدهد . و مىفرمايد :
كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَ أَكْثَرَ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً
همانند كسانى كه پيش از شما بودند با نيروى بيشتر و دارايى و فرزندان بيشتر . » چون اسباب بزرگى را فراهم داشتند مغرور شدند و همه توان خويش را در راه مطالع حقير اين جهانى به كار بردند و به وظايف دينى خود عمل ننمودند ، منافقان در زمان رسول اللَّه ( ص ) چنين بودند .
فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلاقِكُمْ
آنان از نصيب خويش بهرهمند شدند و شما نيز از نصيب خود بهرهمند شدهايد . »