را از او سلب كنيد ولى به شما اين حق داده مىشود كه مدت چهار ماه آزادانه در شهر بگرديد .
وَ أَنَّ اللَّهَ مُخْزِي الْكافِرِينَ
و اوست كه كافران را رسوا مىسازد . » خدا نقشههاى كافران را بى اثر مىسازد و از آنان سلب اراده مىكند و آنان را از رسيدن به هدفهايشان باز مىدارد .
در حديث از ابو جعفر عليه السلام آمده است كه على عليه السلام در حالى شمشير خود به دست داشت براى مردم سخن گفت و گفت :
« از اين پس كسى را نشايد كه برهنه گرد خانه طواف كند و هيچ مشركى حق به جاى آوردن حج ندارد . و هر كس كه معاهدهاى بسته / 116 تا پايان مدت آن معاهده معاهده برجاى است و هر كس معاهدهاى ندارد به مدت چهار ماه به او فرصت داده مىشود » .
اين خطبه در روز عيد اضحى ادا شد پس از چهار ماه : بيست روز از ماه ذو الحجة بود و همهء محرم و صفر و ربيع الاول و ده روز از ربيع الآخر . و گفت :
« روز پيروزى روز حج اكبر است » .
از اين حديث برمىآيد كه قرآن معاهداتى را كه مطلق و بدون مدت بودند لغو كرد . اين گونه معاهدات قابل لغو شدن بودند و در ميان اعراب نيز رسم چنين بود . ولى معاهداتى كه مدت معين داشتند با اين قرار ملغى نمىشدند .
از سوى ديگر ، در آن سال بدعت نسىء يا تأخير ماه حرام از موعد مقرر آن رواج يافته بود . از اين رو قرآن زمان را به چهار ماه محدود كرد . ديگر اين كه اعلان اين موضوع در ايام حج اكبر بود يعنى روزهاى اجتماع بزرگ مردم در منى .
[ 3 ] قرآن اعلان خود را در آن سال براى مشركان تكرار كرد اعم از اين كه با جبههء اسلامى معاهدهاى داشته بودند يا نداشته بودند .
وَ أَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ
روز حجّ اكبر از جانب خدا و پيامبرش به مردم اعلام مىشود . » كلمه پيامبر در اين آيهها مكرر آمده است زيرا پيامبر است كه تعاليم