به خاطر آن مىخوانيد از ميان مىبرد . » چون خدا را مىخوانيد و دست توسّل به سوى او دراز مىكنيد تا به هدفى كه در نظر داريد برسيد ، خداوند به مقتضاى حكمت خود شما را نجات مىدهد و اين دليل بر اين است كه دعاء به طور حتم مؤثر در ارادهء خداوندى نيست بلكه خدا از روى رحمت خود و به مقتضاى حكمت خود آنچه مىخواهد مىكند .
وَ تَنْسَوْنَ ما تُشْرِكُونَ
و شما شريكى را كه براى او ساختهايد از ياد مىبريد . » اين شريكان چيستند ؟ هواهاى نفسانى و قواى شريرهء مادى از جملهء اين شريكانند . انسان هواهاى نفسانى را مىپرستد ، بندهء اميال خويش است ، ميل به راحت و آسايش ، ميل به جنس ، ميل به عمر ابد . مىپندارد نيروهاى طاغوت مىتواند او را به اين شهوات و اميالش برساند .
از اين رو به پرستش اين قوى مىپردازد و براى آنها نمادها و سمبلهايى چون بتان و شبه بتان مىسازد . در آيه « و ما تشركون » آمده . « ما » به معنى آنچه يا چيزى كه و اين دلالت بر اين دارد كه اين شريكان از حليهء عقل عارى هستند . به عبارت ديگر از اشيائند نه از اشخاص . همه اينها دامنهشان به عرصهء شهوات بشر كشيده مىشود . بشر در برابر اين شهوات خاضع است و خاضع در برابر كسانى كه او را به اين شهوات مىرسانند . مىپندارد كه اين كسان به حال او سودمند هستند و او را نگه مىدارند و خواستهاى او را بر مىآورند ولى هنگامى حوادث بر او بگذرد و ديدهء خودش بينا گردد ، دريابد كه هيچ يك از اينها را به حال او فايدتى نيست . آفرينندهء بشر و مقدّر و مدبر امور او همان كسى است كه به هنگام سختى به دو روى مىآورد و چارهگر گرفتاريها و دردهاى اوست . در اين حال همهء آن نمادها را به فراموشى مىسپارد . توبه مىكند و به درگاه خداى سبحان روى مىنهند .
حكمت شدايد
/ 64 از شدايد و آلامى كه گريبانگير بشر مىشوند اين فايده حاصل مىشود كه