است . ممكن است مراد آيه بتهاى سنگى است كه هيچ جان و خردشان نيست . در آيهء بعدى هم همين معنى است :
[ 195 ] اينان از مردم عادى هم ناتوانترند ، زيرا نمىتوانند حتى از اعضاى بدن خود استفاده كنند ، بلكه همواره عادت كردهاند كه از دسترنج ديگران بهرهمند گردند .
أَ لَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِها أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِها أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِها أَمْ لَهُمْ / 520 آذانٌ يَسْمَعُونَ بِها قُلِ ادْعُوا شُرَكاءَكُمْ
- آيا آنها را پاهايى هست كه به آن راه بروند و يا آنها را دستهايى هست كه با آن حمله كنند يا چشمانى هست كه با آن ببينند يا گوشهايى هست كه با آن بشنوند ؟ بگو :
شريكانتان را بخوانيد . » اعم از بتان انسانى چون طاغوتان يا بتان سنگى . . .
ثُمَّ كِيدُونِ فَلا تُنْظِرُونِ
- و عليه من تدبير كنيد و مرا مهلت مدهيد . » يعنى همگان عليه من عمل كنيد ، بر ضد آيينها و روشهاى من و به من فرصت و مهلت ندهيد . با اين معارضه مىخواهد به آنان بفهماند كه ناتوانتر از آن هستند كه توان مقاومتشان باشد . اينان فريفتهء قدرت خيالى بتان خود بودند و مىپنداشتند كه مىتوانند در برابر حوادث ناگوار طبيعت از آنان حمايت كنند و چون در زندگى با مشكلى برخورد كردند به آنها پناه ببرند . خواه بتان سنگى و چوبى و فلزى باشد يا طاغوتان از بنى نوع انسان . اگر چنين معارضهاى نشده بود ، نمىدانستند كه از بتان و طاغوتان هيچ كارى ساخته نيست .
دوست و ياور صالحان كيست ؟
[ 196 ] او دوست و ياور صالحان و معبود ايشان و كسى كه از خودشان سزاوارتر به آنهاست ، اللَّه است و بس . آن كه براى هدايتشان كتاب نازل كرده و نفوسشان را پرورش داده و راه و روشهاى زندگى را به آنها نشان داده است و هشدار و بشارت داده است .