بعد از آن كه خدا موجودات را آفريد ، چنان نبود كه اشراف و توجهش بر عالم وجود به پايان آيد ، مثل اينكه يكى از ما ساعتى مىسازد چون ساختن به پايان رسد و اجزاء آن به حركت آيد سازنده را ديگر بر آن اشراف يعنى چنان نيست كه اگر توجه خود از آن دور كند اجزاى ساعت از هم بپاشند . در مورد پروردگار عالميان غير اين است . او بر عرش سلطه و تدبير قرار گرفت تا آن سنتها و قانونها كه به علم و قدرت خود در جهان موجود به وجود آورده بود بر وفق نظر و خواست او به كار خود ادامه دهند .
/ 337
يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثاً
- شب را در روز پوشانيد و روز شتابان آن را مىطلبد . » شب به طبع و ارادهء خود روز را نمىپوشاند ، بلكه خداوند است كه چنين مىكند و شب را وا مىدارد كه روز را در خود پوشد و به آن پيوندد .
وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ
- و آفتاب و ماه و ستارگان مسخر فرمان او هستند . » و اين واقعيتى است ، در هر روز و هر ساعت و هر لحظه ، آشكار .
أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ
- آگاه باشيد كه او راست آفرينش و فرمانروايى خدا آن پروردگار جهانيان به غايت بزرگ است . » خدا متبارك است زيرا رحمت او مستمر است و شكوفا ، متبارك است زيرا ، آفرينش او همواره در تكامل است و متبارك است زيرا آفريدگار جهان است و اوست كه جهان هستى را توانايى و تطور و رحمت ارزانى مىدارد .
دعا ، سازندهء انسان
[ 55 ] ولى كدام پروردگار را به دعا بخوانيم ؟ اللَّه را يا بتان را ؟ خداوند فرمان مىدهد كه .
ادْعُوا رَبَّكُمْ
- پروردگارتان را بخوانيد . » زيرا اوست آفرينندهء شما نه اين موجودات مخلوق . بايد كه دعاهايتان براى