ولى در نزد خدا معلوم است . چون آن مدت به سر آيد ، تمديد نمىشود . پس بايد در هر لحظه منتظر فرا رسيدن آن باشيم ، نه كس از آن فرار تواند كرد و نه آن اجل به تأخير مىافتد و نه ما را قدرتى است كه با آن توانيم برآمد . تنها به يك وسيله مىتوان چنگ زد ، آن هم تا فرصت باقى است عمل صالح .
وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ
- هر امتى را مدت عمرى است . » يعنى مدت زمانى كه شخص در خلال آن امكان آن دارد كه به ياد خدا افتد و ايمان خويش مستحكم گرداند .
فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ
- و چون فراز آيد يك ساعت پس و پيش نشوند . » چه دردناك است كه اين اجل به سر آيد و ما برگ و توشهاى از عمل صالح براى آخرت نيندوخته باشيم .
[ 35 ] پس بايد براى فرارسيدن آن زمان تغيير ناپذير و حتمى آماده بود و اين آمادگى ميسر نشود مگر با پذيرفتن رسالات الهى .
يا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي
- اى فرزندان آدم ! هر گاه پيامبرانى از خود شما بيايند و آيات مرا بر شما بخوانند . » بر شما واجب است كه اين رسولان را اجابت كنيد ، زيرا آنان هر چيزى را به روشنى برايتان بيان مىكنند .
/ 310
فَمَنِ اتَّقى وَ أَصْلَحَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ
- كسانى كه پرهيزگارى كنند و به صلاح آيند بيمى بر آنها نيست و خود غمگين نمىشوند . » بيمى بر آنها نيست به سبب اعمال صالح آنها و اينان از رسيدن اجل خود و پايان يافتن مهلت خويش نمىترسند كه حسابشان پاك است و از محاسبهشان باكى نيست . بر گذشتهء خود اندوهگين نيستند ، زيرا عمر خويش در اعمال صالح صرف كردهاند و در آن ايام خود را براى چنين روزى آماده مىكردهاند . چه بسا وقتى قرآن مىگويد : « پرهيزگارى كنند » مراد جنبهء نفسى است و چون مىگويد « به صلاح آيند » جنبهء عملى را در نظر دارد .