رانده درگاه شد تهديد كرد :
ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ
- آن گاه از پيش و از پس و از راست و از چپ بر آنها مىتازم . » / 284 اين جهات رمز احاطهء شيطان است به فرزندان آدم ، تا بشر بداند چه خطرى او را تهديد مىكند و زندگى را بيهوده نگذراند ، آسوده خاطر ننشيند ، بلكه همواره آماده دفاع باشد و در كارها جدّى و در زندگى ، فعّال ، و نيز ممكن است كه رمز انواع حيلههاى شيطان باشد كه زمانى انسان را به آيندهاش مىفريبد و گاه به زمان حالش . نعمت و ثروت و شهوات دنيوى را در ديدهاش مىآرايد . همچنين گاه او را به افتخارات گذشته ، به سيرت نياكان يا به فلسفههاى كهنه دلبسته مىسازد و بدين گونه به دامش مىافكند . گاه او را به مردمى كه در اطرافش هستند ، فرزندان و رفيقان يا به دشمنان و رقيبانش گول مىزند .
مهم اين است كه بشر اگر احساس نكند كه با خدا رابطه دارد و براى مبارزه با القائات شيطانى خود را آماده نسازد ، مسلما در گرداب حيلههاى ابليسى در خواهد افتاد و به هلاكت خواهد رسيد آن گاه از سپاسگزارى در برابر نعمت و فضل پروردگارش سرباز خواهد زد و مصداق اين عبارت گردد كه :
وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ
- و بيشترشان را ناسپاس خواهى يافت . » اين اسلوبى ناجوانمردانه است كه ابليس برگزيده است نعمتهاى خدا را به خود نسبت مىدهد يا مىگويد كه اين نعمتها را ديگران جز خداى تعالى به ما ارزانى مىدارد .
[ 18 ] خداوند به انسان علم و اراده داده و او را از شيطان بر حذر داشته و بدينگونه مسئوليت دفاع در برابر شيطان را به عهدهء خود او نهاده است .
قالَ اخْرُجْ مِنْها مَذْؤُماً مَدْحُوراً
- گفت : از اينجا بيرون شو . منفور مطرود . » يعنى هم راندهء معنوى و هم راندهء مادى .
لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ
- از كسانى كه از