شرح آيات :
ميان نعمت و عقاب
[ 10 ] از نعمتهاى خدا بر انسان مكان دادن اوست بر روى زمين و مسخّر كردن زمين است براى او . خدا راه معاش بشر را در زمين قرار داده و بشر زندگى خويش بر روى زمين مىگذراند .
وَ لَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَ جَعَلْنا لَكُمْ فِيها مَعايِشَ
- در زمين جايگاهتان داديم و راههاى معيشتتان را در آن قرار داديم . » اما بشر در اسباب نعمت و عوامل آن نمىنگرد . از اين رو معمولا در برابر نعمتهايى كه به او عنايت شد سپاسگزار نيست .
قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ
- و چه اندك سپاس مىگزارند . » [ 11 ] اين عادت به جرم و خطا از كجا پديد آمده است ؟
در داستان آدم و ابليس اين مسئله روشن شده است . خدا بشر را بيافريد و صورت بخشيد . شايد مراد از صورت صفاتى و اخلاقى و غرايزى و فطرتى باشد كه خدا در وجود او به وديعت نهاده است . همچنين او را عقل و اراده بخشيده . خداى تعالى فرمايد ( چون از روح خود در او دميدم برايش به سجده در آييد ) . « 3 » و نيز گويد : ( ما انسان را در نيكوترين صورت بيافريديم ) . « 4 » و نيز گويد : / 281 ( نيكو ساخت صورتهاى شما را ) . « 5 » پس از آن ، ملائكه را امر به سجدهء آدم كرد . بسا ممكن است كه اين سجده به سبب كرامت علم و اراده در نزد انسان باشد و نيز آن كارهاى حيرت انگيز است كه به پايمردى علم و اراده انجام مىدهد . البتّه هدف از بيان قصهء ابليس در اينجا با آنچه در سورهء بقره آمده بود فرق دارد . هدف در آنجا - بر حسب ظاهر - بيان تسخير
هامش
( 3 ) - الحجر / 29 ،
( 4 ) - التين / 4 ،
( 5 ) - غافر / 64 ،