به خود جلب كردهايد و آدميان به گرد شما جمع شدهاند ، سبب چيست ؟
آدميانى كه گرد جنيان را گرفتهاند به اين سؤال پاسخ مىدهند ، زيرا آنها پاسخگوى اعمال خويشند نه جنيانى كه معبود واقع شدهاند .
وَ قالَ أَوْلِياؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنا بِبَعْضٍ
- يارانشان از ميان آدميان ، گويند اى پروردگار ما ، ما از يكديگر بهرهمند مىشديم . » يعنى ما با آنان دوستى مىكرديم تا به پايمردى آنان به اهداف خود برسيم به عبارت ديگر معبود حقيقى ما در اين امر هواهاى نفسانى ما بود نه جنيان مسكين .
وَ بَلَغْنا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنا
- و به پايان زمانى كه براى زيستن ما قرار داده بودى رسيديم . » يعنى آن بهرهگيريها تمام شد و مهلتى كه به ما داده بودى پايان گرفت .
قالَ النَّارُ مَثْواكُمْ خالِدِينَ فِيها إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
- گويد : جايگاه شما آتش است و جاودانه در آنجا خواهيد بود ، مگر آنچه خدا بخواهد . » زيرا خداوند برخى بندگان را مورد رحمت خود قرار مىدهد و بر مقتضاى حكمت بالغهء خود از عذاب آنان مىكاهد .
إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ
- هر آينه پروردگار تو حكيم و داناست . »
ظلم چگونه بناى جامعه را ويران مىسازد ؟
[ 129 ] از اين گفتگوها نتيجه مىگيريم كه يكى از اسبابى كه كفار را دوست يكديگر قرار مىدهد يكى عشق به تمتعات نفسانى است و سبب ديگر ظلم است . زيرا ظالم شمشير خدا است ، به او انتقام مىگيرد و از او انتقام مىگيرد . چون ظلم در جامعه شايع شود و ارزشهاى عدالت و حق رو به زوال نهد / 192 و توانمند بتواند به ناتوان ظلم كند ، جامعه مخلوطى مىشود از ظالم و مظلوم هر كس به زير دستش ظلم مىكند و از فرا دستش ظلم مىبيند در چنين حالتى بيشتر مردم مىخواهند از طريق ستمگرى به سلطه دست يابند و اين وضعى است كه خود مردم به سبب اعمالشان ايجاد كردهاند .