براى هر كس بخواهد تنگ مىكند . اين تعبير كه در آيات فراوانى تكرار شده ، ممكن است اين توهم را ايجاد كند كه نظام روزى نظامى است كه به كلى از دست انسان خارج است . بنابراين اگر گروهى متنعم و گروه ديگرى محروماند همه به خواست خدا است و كارى از ما ساخته نيست . و اين مىتواند دستاويزى مناسب براى كسانى باشد كه اصل مذهب را زير سؤال مىبرند و آن را مولود حركتها و طرحهاى استعمارى مىپندارند !
ولى اگر در همان آيات و روايات اسلامى دقت كنيم و در عوامل تنگى و گستردگى روزى بينديشيم ، تفسير اين آيات و اسرار اين مطلب كاملًا روشن و سمپاشىها برچيدهمى شود . كراراً گفته شده كه تعبير « مشيت الهى » مفهومش اراده بىحساب و كتاب نيست ، بلكه ارادهاى است آميخته با حكمت .
حكمت خدا ايجاب مىكند كه هركس تلاش و كوشش و فداكارى بيشترى داشته باشد ، روزىاش را گستردهتر گرداند : « و أَن لَيْسَ لِلإنسانِ الَّا ماسَعى » « 1 » : « انسان بهرهاى جز نتيجه تلاش و كوشش خود ندارد » « وكُلُّ نَفْسِ بِما كَسَبَتْ رَهِينةً » « 2 » : « هر انسانى در گرو اعمال و كوششهاى خويش است » .
هر كس تقوا پيشه كند خداوند گشايشى به كار او مىدهد و از آنجا كه انتظار ندارد روزىاش مىبخشد « وَمَنْ يَتَّقِ اللّهَ يَجْعَل لَهُ مَخْرَجاً وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبْ » « 3 »
آرى تقوا موجب حاكميت عدالت اجتماعى ، و عدالت اجتماعى سبب گسترش روزىها است .
هامش
( 1 ) . سوره نجم ، آيه 39 .
( 2 ) . سوره مدثر ، آيه 38 .
( 3 ) . سوره طلاق ، آيه 2 .