شدّت و حدّت به معترض فرمودند : براى هر اجلى وقتى تعيين شده است اين اعتراضات را شيطان بر لسانت جارى مىكند .
مرحوم خوئى به متابعت از ابن ميثم بحرانى ، اين احتمال اخير را برگزيده است ولى به نظر مىرسد همانطور كه استاد بر اين عقيدهاند اشكالى در جمع چهار احتمال نباشد ، به اين معنى هر كدام از اين وجوه به عنوان جزء العلة براى تأمّل حضرت محسوب مىشود .
بعد از اين كه حضرت تثاقل و سنگينى در جواب نمودند ، جوابى اجمالى به همّام دادند شايد احتياجى به تفصيل نباشد . فرمود : ( اتّق اللّه واحسن فان اللّه مع الذين اتقوا والذين هم محسنون ) يعنى خداوند ولىّ و مُعين آنهاست در دنيا و آخرت ، ولى همّام به اين جواب اجمالى و مختصر قناعت نكرد ، زيرا او تشنهاى است كه از درياى وجودى و عملى على ( عليه السلام ) طلب آب نموده است و حضرت با قطره چكانى قطرهاى از اين معارف را به دهان جان او چكاندند و جا دارد به اين جواب بسنده نكند ، لذا بار ديگر اصرار ورزيد و حضرت تصميم گرفتند براى او تفصيلًا صفات متّقين را شمارش كنند و بعد از شمارش بيش از صد صفت ديگر ، وقتى سائل به عظمت و گسترش كلام امام متوجه شد ديگر تحمل خود را از دست داد و ساقى را با جامش يعنى على ( عليه السلام ) را با الفاظ پرمحتواى معارفش در ميان ديگر تشنگان تاريخ رها كرد و رخت از اين جهان بربست و به سوى منلگه عشّاق شتافت .
تا اينجا زمينه خطبه روشن شد كه على ( عليه السلام ) تصميم گرفتند در برابر اصرار همام صفات متقين را مشروحاً ذكر نمايند و ما قبل از بررسى كلام حضرت مناسب ديديم به طور مختصر درباره محور اين خطبه يعنى تقوى « 1 » صحبت كنيم ، براى
هامش
( 1 ) . كلمه تقوى 17 مرتبه و مشتقاتش بيش از 250 مرتبه در قرآن تكرار شده و همچنين كلمه تقوا در نهجالبلاغه 45 مرتبه و مشتقاتش بيش از 100 مرتبه تكرار شده است .