مستقيم بين كمال عقل و بين قلت كلام است ، عقل و كلام مثل دو كفه ترازويند كه هرچه عقل بالاتر رود ، كلام پائينتر مىآيد ، پس روى معيارى كه حضرت على ( عليه السلام ) ارائه مىدهند ، كاملترين افراد از حيث عقل كم حرفترين آنها است .
سكوت ، نشانه پختگى و آبديده شدن فرد است و چه خوش سروده :
اين ديگ ز خامى است كه در جوش و خروش است * گر پخته شد و لذت دم ديد خموش است
وقتى نخود يا مواد ديگر را براى تهيه غذا در ديگ مىريزند تا مادامى كه هنوز خام و نپخته است دائماً در حال جنب و جوش و حركت و بالا و پائين رفتن است ، ولى وقتى پخته شد و لذت دم كشيدن را چشيد خموش و آرام در ته ديگ تهنشين مىشود ، آرى انسانى كه وجودش با سكوت انس گرفته و لذت دم بستن را چشيده و شيوه خموشى و سكوت را برگزيده ، اين نشان پختگى او است .
2 . اول تفكّر سپس تلفّظ : داروى ديگرى كه براى اين مريض تجويز شده آن است كه قبل از سخن گفتن فكر كند تا مصداق اين كلام شود ( كم گوى و گزيده گوى چون دُر ) دو تعبير در روايات اهل بيتعليهمالسلام ديده مىشود : الف )
« لسان المؤمن وراء قلبه وقلب المنافق وراء لسانه » « 1 »
: « زبان مؤمخن پشت قلب او و قلب منافق پشت زبان او است » يعنى مؤمن وارادت در قلب را از فيلتر و دستگاه تصفيه قلب مىگذارند و بعد به روى زبان منتقل مىكند ولى منافق برعكس است ، اول حرفى را مىزند و سپس مىانديشد و لذا در بسيارى از موارد سخنانش موجب پشيمانى او است .
بايد « اول انديشه بعد از آن گفتار را شعار خود قرار دهيم تا اول فكر و سپس سخن گوئيم ، البته گاهى هم انديشه بدون گفتار است و آن در جايى است
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، جلد 71 صفحه 292 نهجالبلاغه ، خطبه 176 / ميزان الحكمة ، جلد 8 ، صفحه 494 .