بلكه مىگوئيم ترك « مالا يعنيه » : « يعنى حرف بىفايده » و ترك فضول كلام ( يعنى زيادىهائى كه لازم به ذكر نيست بايد كرد ، زيرا « المرء مخبوء تحت لسانه » ، « 1 » : « مرد زير زبانش پنهان است » و اگر سخن بگويد فضائل و رذائل او مشخص مىشود و به قول شاعر :
گر ندارى معرفت خاموش بنشين دم مزن * پسته بىمغز اگر لب وا كند رسوا شود
از موارد كلام بىفايده اين است كه گاهى ديده مىشود در ميان افراد مخصوصاً زنان ، وقتى دور هم مىنيشينند ، و حرفى براى زدن ندارند شروع به تحليل دعواى خانوادگى فلان خانواده مىكنند و هزار گونه گناه مرتكب مىشوند ، بايد در مقابل اين طور سخنان گفت مگر شما چه كاره مردم هستيد كه دعواى خانوادگى ديگران را مطرح مىكنيد آيا هيچ حرف منطقى و مورد ابتلاى ديگرى جز دعواى آن زن و شوهر نبود ؟ آيا تمام مسائل و مشكلات علمى اخلاقى و اجتماعى جامعه ما عموماً و مشكلات همين افرادى كه دور هم نشسته و چنين مىگويند ، خصوصاً بر طرف شده ؟ خداوند درك و فهم ما را بيشتر نمايد تا مسائل و مشكلات مورد ابتلاء خود را بهتر درك كنيم و در رفع آنها بيشتر بكوشيم .
علماى اخلاق مىگويند ميوه سكوت ، نورانيّت قلب است . و سرازير شدن اسرارى به قلب كه قبلًا نبود ، ولى متأسفانه بايد گفت هرچه جلوتر مىرويم ، نورانيت ما از بين مىرود .
سكوت نشانه عقل است ، البته سكوتى كه بر طبق موازين و در جاى خود باشد ، براى همين جهت است كه مولى على ( عليه السلام ) آن امير كلام مىفرمايند كه :
« اذا تم العقل نقص الكلام » « 2 »
: « عقل زمانى كه كامل شد ، كلام كم مىشود » يعنى رابطه
هامش
( 1 ) . نهجالبلاغه ، كلمات قصار كلمه 140 .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، كلمات قصار كلمه 68 .