ديده شد كه وجهى را كه در آيهاى مقدم داشتهاند همان را در آيهء مكرر ، در مرتبه دوم يا سوم قرار دادهاند ، افزون بر اين ، چهبسا چند وجه را ذكر مىكنند ؛ ولى آنگاه كه تحت عنوان « المعنى » مفاد آيه را يادآور مىشوند ، مبناى آن را وجه اول قرار نمىدهند .
3 . در مواردى ممكن است واژهها يا عبارتها يا جملههاى همسان قرآنى در تفسير الميزان دوگونه معنا شده باشد و چون احتمال دارد كه در اين موارد قرينهاى خاص در ميان بوده ، ما خود را ملزم ندانستهايم كه موارد مشابه را يكسان ترجمه كنيم .
بيم و نگرانى
ترجمهء قرآن فرحزا و شاديبخش است و مىتوان آن را مصداقى از ابلاغ پيامهاى الهى دانست و مترجمان را مصداقى از
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللَّهِ »
« 1 » شمرد ؛ ولى اين كار مشكلات و دغدغههاى توانفرسايى نيز دارد كه مهمترين آنها همان است كه آياتى از قبيل
« إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطانٍ بِهذا أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ »
« 2 » و
« وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاوِيلِ * لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمِينِ * ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتِينَ »
« 3 » به آن اشاره دارد . اين گونه آيات لرزه بر اندام مترجمان مىافكند و دل و جانشان را لبريز از هراس مىكند كه آيا زمينههاى لازم براى ترجمهء قرآن را داشتهاند ؟ بر فرض آيا آنها را چنانكه بايد به كار بستهاند ؟ مبادا تحت تأثير وضع و حال موجود ، به سويى گراييده باشند و آيات قرآن را ناخواسته بر پيش فرضها و باورهاى خود حمل كرده باشند و در يك سخن ، آيا حجتشان بر ترجمهاى كه ارائه كرده و آن را بازگردان كلام خدا دانستهاند ، نزد خداى سبحان مقبول است ؟
اين ترجمه ، افزون بر نگرانى يادشده ، اين دغدغه را نيز به همراه داشت كه الميزان مهمترين تفسير جهان اسلام است و دريايى از معارف الهى را در خود جاى داده است كه هرموجى از آن معرفتى را به سوى تشنگان معارف به ارمغان مىآورد .
آيا اين ترجمه و تفسير توانسته است سفينهاى در اين درياى با عظمت باشد ؟ آيا توانسته است روزنهاى به سوى اين منبع نور بگشايد ؟ اگرچه بسيار كوشيدهايم ولى نگرانى همچنان باقى است ، پس ، از قرآنپژوهان و متفكران انتظار داريم كه با رهنمودها و پيشنهادهاى خود ، ما را يارى دهند .
سپاس
* پس از تدوين آييننامه و تبيين راهكارها مهمترين و اساسىترين گام انتخاب قرآنپژوهى با شرايطى ويژه بود كه در پى مشورتها و بررسىهاى لازم از محقق گرانمايه حجة الاسلام و المسلمين آقاى سيد محمد رضا صفوى براى انجام كار دعوت به عمل آمد ايشان در عين ابراز نگرانى و دغدغههاى بسيار از اين طرح استقبال كردند و به مدت شش سال و اندى و با دقتى درخور ، كار را به پايان رساندند كه اميد است خداوند به لطف و كرمش ايشان را از زمرهء مترجمان وحى خويش به شمار آورده و از مصاديق
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللَّهِ »
قرار دهد .
* پس از انجام بخشى از كار ، آگاهى از ديدگاه صاحبنظران ضرورى مىنمود ، ازاينرو ، نمونهاى براى قرآنپژوهانى از حوزه و دانشگاه فرستاده شد ؛ با اين تقاضا كه كاستىها را برشمرند و لغزشها را بنمايانند و براى بهبود كار راهنمايى كنند . فرجام اين تقاضا خجسته بود ؛ زيرا از نظرها و پيشنهادها بهرهاى وافر نصيب گشت و تشويق و ترغيب از سوى بزرگان ، مايهء اهتمام و پايدارى شد .
در اين ميان لازم است از جناب آقاى دكتر بهاء الدين خرمشاهى نام برده و بدينطريق ، زحمات ايشان ارج نهاده شود . آن بزرگوار نمونهء كار را كه حدود چهل صفحه بود ، با دقت ملاحظه كردند و با درنگ در جملهها و بررسى همهجانبهء نوشتار ، نقاط ضعف و قوت را به خوبى دريافتند و براى بهتر شدن اثر و رفع اشكالات پيشنهادهايى ارائه كردند كه پذيرفته و به كار بسته شد و بىترديد تمجيد ايشان از كار و ثمرات و محسّنات آن ، مايهء دلگرمى بر ادامهء آن شد . اميد است خداوند بر توفيقات آنجناب و ساير خدمتگزاران به قرآن بيفزايد .
* براى بررسى صحت و اتقان اين ترجمه ، ارزيابى آن بر عهدهء فاضل توانا حجة الاسلام و المسلمين جناب آقاى على محمد يزدى نهاده شد .
ايشان بخش ترجمه را از آغاز تا پايان با دقتى درخور بررسى و اصلاحات فراوانى را پيشنهاد كردند كه در صحت و اتقان كار اثرى عميق داشت .
* تحقيق در مورد روايات و تطبيق آنها بر منابع اصلى و ضبط اعلام و اماكن و مانند اينها را جناب حجة الاسلام و المسلمين آقاى محمود فقيهى بر عهده گرفتند و به درستى آن را به ثمر نشاندند . افزون بر آن ، به هدف يافتن اغلاط احتمالى و بررسى ترجمه و توضيحات براى يافتن موارد تعقيد و نارسايى ، آن را بازخوانى و تذكرات مفيدى را ارائه كردند .
* ويرايش فنى اين اثر بر عهدهء حجة الاسلام و المسلمين جناب آقاى محمد رضا انصارى محلاتى بود و آن بزرگوار از آغاز تا پايان ، كار را هم در بخش ترجمه و هم در بخش توضيحات ، با حوصلهء تمام ويرايش كردند و در شيوايى كار تأثيرى بسزا بر جاى نهادند .
* از دستاندركاران اين ترجمه ، بهويژه جناب حجة الاسلام و المسلمين مهدوى مهر ، مسئول وقت گروه تفسير ؛ و حجة الاسلام و المسلمين محامى ، مسئول وقت مركز و مسئول كنونى گروه تفسير و نيز همكاران خدمات پژوهشى كه در تايپ ، مقابله و تصحيح اين اثر زحمات زيادى كشيدهاند قدردانى مىكنيم و توفيق همگان را از خداى سبحان مسئلت داريم .
« و آخر دعوانا أن الحمد للّه ربّ العالمين »
على خراسانى
مسئول مركز فرهنگ و معارف قرآن
دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم
هامش
( 1 ) . سورهء احزاب ، آيه 39 .
( 2 ) . سورهء يونس ، آيه 68 .
( 3 ) . سورهء حاقه ، آيات 44 - 46 .