ناجيه - كثّرهم اللّه عايد شود » .
ج ) تاريخ تأليف و پيشينهء كتاب :
تا آنجا كه در تاريخ فقه و آثار فتوايى فارسى جستجو نموديم ، جز اثرى از علّامه وحيد بهبهانى در احكام معاملات ، نه به حجم و كميّت انيس التجّار و نه سبك و روش آن ، پيش و حتّى پس از علّامهء نراقى كتابى را پيدا نكرديم . تاريخ فراغت از تأليف اين اثر به سال 1180 در كاشان است كه مؤلّف در پايان كتاب يادآور شده كه در اين سال « وفور بيمارى به حدّى بود كه كمتر كسى بود كه مبتلا به بيمارى نباشد » .
د ) شيوهء بيان مسائل :
كثرت فروعات اين كتاب به حدّى است كه حتّى پژوهشگران در فقه استدلالى ، به منظور ضبط و فهم فروعات كتب مفصّله بىنياز از آن نيستند و همواره مورد مراجعهء اهل فنّ بوده است . از سويى بيان روشن و سليس ، همراه با مثالهاى مختلف و گاهى در پارهاى از مسائل مهم با ذكر بيش از يك مثال و مصداق مبتلا به ، مسأله را براى همگان ، بخصوص عوام الناس و مقلّدان كاملا واضح مىكند . مثالهاى كتاب گوياى احاطهء كامل مؤلّف بر امور جارى در ميان ارباب تجارت است و كثرت فروعات و مسائل آن بيانگر تسلّط وى بر فقه بخصوص مباحث معاملات و وقوف كامل بر آثار مبسوط فقهى است .
از ديگر امتيازات بارز اين اثر تبويب و دستهبندى منطقى و سهل الوصولى است كه در هر باب و به مقتضاى مباحث ارائه شده است .
اگر چه اين كتاب فتوايى است و براى مقلّدان نگارش يافته ، لكن كمتر مسألهاى را مىيابيم كه ديگر نظريهها و فتاواى پيرامون آن بيان نشده باشد ، البته به صورت مجهول و اغلب بدون ذكر نام افراد .
ه ) اثر حاضر نزد متأخّران :
با توجه به موضوع و سبك و جامعيّت كتاب ، همواره مورد توجّه فقيهان متأخّر از مؤلّف بوده و بر آن حواشى مختلفى نگاشته شده است . از اين قبيل است :
1 . حاشيهء آقا سيد محمّد كاظم يزدى ، صاحب عروة الوثقى ، به سال 1317 چاپ سنگى شده است .
2 . حاشيهء سيّد اسماعيل صدر ، به سال 1329 ، همراه با حاشيهء يزدى چاپ سنگى شده است .
3 . حاشيهء شيخ عبد الكريم حائرى يزدى ، به سال 1350 ، همراه با حاشيهء يزدى و سيّد اسماعيل صدر چاپ سنگى شده است .
4 . ذخيرة الأبرار ؛ تلخيص انيس التجّار است ، اثر محدّث بزرگ حاج شيخ عباس قمّي ، مطابق با فتاوى