است . » [ 36 ] جامعهء اسلامى بر بنيان توحيد و حريت بنا شده است . مسلمان جز به خدا ايمان ندارد و جز در راه او قدم نمىنهد و هيچ نيرويى بازدارنده يا مانع در راه او را از پيروى شرايع الهى منحرف نمىسازد .
پرستش خداوند تسليم در برابر اوست ، و شرك به خدا عبارت است از خضوع در برابر قواى ديگر جز خداوند ، خواه اجتماعى باشد يا غير آن .
تسليم در برابر پدر و مادر - تسليم مطلق - و پيروى بدون قيد و شرط از آنان شرك و عبوديت در برابر غير خداوند است و مانعى است در طريق تقدّم انسان و تحوّل او .
تسليم در برابر ارادهء خانواده نيز چون تسليم بدون قيد شرط در برابر ارادهء پدر و مادر شرك است . تسليم در برابر توانگران نيز در شمار شرك است و مانع راه است ، همچنين تسليم در برابر رجال دين يا رجال علم شرك است و بندگى است و مانع راه است .
جامعهء اسلامى جز در برابر خداوند تسليم نمىشود / 77 و با ابراهيم ، پدر روحانى همه جوامع يكتاپرستى همصدا مىگويد : ( نماز من و عبادت من و زندگى من و مرگ من تنها براى خداست ، آن پروردگار جهانيان ) .
در اين آيات و آيات كه زين پس مىآيد قرآن نوع روابطى را كه بايد ميان آدمى و ديگر افراد جامعه برقرار باشد معين مىكند اين روابط از خويشاوندان آغاز مىشود و به رجال دين پايان مىيابد و در ضمن از محرومان و توانگران نيز سخن رفته است .
قرآن نخست آدمى را از شرك منع مىكند . بريدن علاقه از شرك يعنى تسليم مطلق در برابر پروردگار يكتا و بلافاصله سخن از احسان مىگويد . ميان اين دو چگونه رابطهاى است ؟
كسانى كه از پدران خود اطاعت مىكنند تنها به اين علت كه آنها پدراند و اينان فرزند بدون اينكه توجه كنند كه آيا پدرانشان هدايت يافتهاند يا گمراه ، چنين كسان را گويى قدرت تعقل نيست ، صفت انسانيّت را از دست دادهاند و به آلتى
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 71
مساهمون: احمد آرام
ص٧١