اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيانِ
- و هر گاه معلوم شود كه آن دو شاهد مرتكب گناه خيانت شدهاند دو شاهد ديگر كه اولى از آن دو باشند جاى ايشان را بگيرند . » يعنى به جايگاه شهود روند و بر وفق مصالح صاحب حق - هر گاه دليلى بر خيانت آن دو در دست دارند ، شهادت دهند .
و اولى از آنها باشند ، يعنى يا از صاحبان خون باشند يا از جهت خويشاوندى نزديكتر باشند .
«
فَيُقْسِمانِ بِاللَّهِ لَشَهادَتُنا أَحَقُّ مِنْ شَهادَتِهِما
- آن دو به خدا قسم خورند كه شهادت ما از شهادت آن دو درستتر است . » يعنى پيش از شهادت بايد سوگند بخورند كه دروغ نمىگويند و دروغ آن دو شاهد پيشين را آشكار سازند .
/ 488 «
وَ مَا اعْتَدَيْنا إِنَّا إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ
- و ما از حق تجاوز نكنيم ، هر گاه چنين كنيم از ستمكاران باشيم . » يعنى هر گاه مرتكب تجاوز از حد شويم ، تجاوز از حد ، ما را به صفت ظالم متصف مىكند . در اين حال بايد آماده عذابى باشيم كه براى ظالمان مقرر شده است .
[ 108 ] اين نوع گواهى خواستن بهترين انواع آن است زيرا موجب آن مىشود كه ضمير و و جدان شاهد تحت تأثير قرار گيرد و آن عامل دينى بازدارنده را در آنها برانگيزاند .
«
ذلِكَ أَدْنى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهادَةِ عَلى وَجْهِها
- اين شيوه نزديكتر به آن است كه شهادت را بر وجه خود ادا كنند . » مراد شهادت به وجه صحيح است .
مردم به شهادت اطمينان بيشترى پيدا مىكنند زيرا شهادت به سوگند مؤكد شده است .
«
أَوْ يَخافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمانٌ بَعْدَ أَيْمانِهِمْ
- يا پس از سوگند خوردن از ردّ سوگندهايشان بترسند . »