كس در مورد فلان يا فلان مورد چنين و چنان وصيت كرده است .
در اينجا ترديد پيش مىآيد كه آيا راست مىگويند يا دروغ زيرا وصيت گاهى ممكن است سربسته و مهر نهاده باشد گاهى همچنين نيست . در چنين صورتى عدالت ظاهرى ( شهادت ) كافى نيست از آن دو مىخواهيم ، پس از نماز فريضه سوگند ياد كنند كه در شهادت خود صادقند .
«
إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ
- هر گاه در سفر بوديد و مرگتان فرارسيد . » و دو تن غير مسلمان آمدند و شهادت دادند ، در چنين موقعى :
«
تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ فَيُقْسِمانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ
- اگر از آن دو در شك بوديد نگاهشان داريد تا بعد از نماز آن گاه به خدا سوگند خورند . » اگر نحوهء اداى شهادت يا نشانههايى كه از طرز وفات يا زمان وفات مىدادند ترديد برانگيز بود ، چون براى حصول يقين دليل عينى وجود ندارد تا از آنان رفع تهمت شود بايد ايشان را سوگند داد سوگند گران ( قسم مغلظ ) و مضمون قسم چنين باشد :
«
لا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَناً وَ لَوْ كانَ ذا قُرْبى / 487 وَ لا نَكْتُمُ شَهادَةَ اللَّهِ
- اين شهادت را به هيچ قيمتى دگرگون نكنيم هر چند به سود خويشاوندان ما باشد و شهادت خدا را كتمان نكنيم . » زيرا گاه ممكن است دروغ گفتن به زبان نباشد بلكه به خاموشى باشد .
مثلا از بيان حقيقتى كه مىداند لب بربندد و نگذارد حقيقت آشكار شود . بدين گونه هم مرتكب گناه شده است .
«
إِنَّا إِذاً لَمِنَ الْآثِمِينَ
- اگر جز اين باشد از گناهكارانيم . » [ 107 ] اگر معلوم شود كه اين دو مرتكب گناهى شدهاند ، در اين صورت اثبات گناه ممكن نشود مگر وقتى كه دو تن ديگر عليه آنها و در مصلحت صاحبان حقى كه از ميان رفته است شهادت دهند .
«
فَإِنْ عُثِرَ عَلى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً فَآخَرانِ يَقُومانِ مَقامَهُما مِنَ الَّذِينَ