اقتضاء كند ، يعنى زمانى كه جامعه مستعد قبول آن حكم با آن حقيقت علمى شده باشد آن را آشكار مىسازد . زمان نزول قرآن زمان مناسب سؤال از اين حقايق است .
«
وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْها حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ
- و اگر سؤال از آنها را واگذاريد ، تا به هنگام نزول قرآن ، برايتان آشكار خواهد شد . » / 478 قرآن هم حكم را ناگهانى بيان نمىكند بلكه با ذكر مواعظ مناسب با آن حكم و فلسفهاى كه آن را ايجاب مىكند ، به بيان آن مىپردازد . همچنين خدا عفو مىكند از گناهانى كه پيش از نزول احكامى كه براى اصلاح و تزكيه نفس افراد ، مرتكب شدهايد .
«
عَفَا اللَّهُ عَنْها وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ
- خدا از آنها عفو كرده زيرا كه آمرزنده و مهربان است . » از نشانهها و دليلهاى آمرزش او ، عفو كردن اوست از گناهان پيشين و از دلايل حلم او اين است كه حقايق را جز مرحله به مرحله بيان نمىكند .
شتابكارى طريق كفر است
[ 102 ] سپس خداوند ما را از پرسشهاى پيش از وقت منع مىكند و مىگويد :
«
قَدْ سَأَلَها قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِها كافِرِينَ
- مردمى كه پيش از شما بودند از آن چيزها سؤال كردند و بدان سبب كافر شدند . » آنان به آن حقايق كافر شدند ، زيرا قبل از موعد بود و بالاتر از سطح فكر آنها در آن مرحله ، از ادراك حقايق .
خداى تعالى احكام را به صورت تدريجى نازل كرده . حتى شراب را در سه مرحله حرام كرد و حكم زكات را پس از مدتى دراز نازل كرد و به جهان فرمان نداد مگر زمانى كه جامعه آمادهء آن بود .