است : « . . . در اينجا [ مجمع الفائده 2 ، 95 ] به آيه « تحليل كل ما خلق » تمسك شده است ، در حالى كه چنين آيهاى در قرآن مجيد وجود ندارد ، آنچه هست
« هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً »
[ بقرهء آيه 29 ] است ، نه « احل لكم . . . » از قضا ميرزاى نائينى قدّس سرّه هم چندين بار در جلسهء درس اصول به آيهء « احل لكم ما فى الارض جميعا » تمسك جسته است ( فوائد الاصول ج 4 ، ص 368 ، 369 ، 681 ) و ممكن است منشأ اشتباه محقق نائينى هم كلام محقق اردبيلى بوده است . « 1 »
آيا مىتوان گفت چون در مجمع الفائده يك آيه را اشتباه ذكر كرده پس اين كتاب از محقق اردبيلى نيست ؟ !
15 - « مهمترين دليلى كه بستگى حديقه را به اردبيلى نيست مىسازد ، نگارش حديقه پس از اردبيلى است . تنظيم كنندگان حديقه ، با اين كه تلاش بسيار ورزيدهاند كه نگارش كتاب را با زمان محقق اردبيلى ، هماهنگ سازند و از اين روى نام قاضى نور اللّه شوشترى را هر جا در كاشف الحق بوده حذف كردهاند ، به طور كامل در اين طرح خود موفق نبودهاند و شواهدى به جاى گذاشتهاند كه بستگى كتاب را به محقق اردبيلى ، نيست مىكند . اين دليلها ، هم در بخش صوفيه و هم در بخشهاى ديگر كتاب ، ديده مىشود » در پاسخ لازم است اين خدشهكننده بداند كه اولا مجالس المؤمنين قاضى نور اللّه در سال 990 ه . ق يعنى سه سال قبل از ارتحال اردبيلى تأليف شده و با توجه به اهميت كتاب مجالس و مركزيت نجف براى شيعيان ، ارسال آن به نجف در اسرع وقت ، بسيار نزديك به ذهن است ولى چون قاضى نور اللّه در شرائطى بوده ، صلاح نبوده اسم او در كتاب حديقه مطرح شود ولى بعد از شهادت مظلومانه قاضى نور اللّه شوشترى در هند به خاطر دفاع از امامت ، تنظيمكننده كتاب كاشف الحق اسم او را فراوان در كتاب خود آورده است . پس مجالس المؤمنين قبل از حديقة الشيعة تأليف شده لذا اين اشكال ارزش چندانى ندارد .
16 - در خصوص وجود ضعف سند بعضى از روايات قبلا توضيحى داديم و محدث
هامش
( 1 ) - « آينهء پژوهش » شماره 39 ص 47 مقاله جناب آقاى مختارى