برخى گفتهاند از شخصيت وارسته و برجستهاى مانند محقق اردبيلى بعيد است كه با آن استحكام و متانتى كه در نوشتههايش سراغ داريم ، اين چنين عنان قلم را رها نمايد با بدبينى شديد و بستن تمام راههاى توجيه و احتمال صحت ، همهء عرفا و شعرا را تكفير كند و پا از مرز ادب بيرون نهد و با عبارات ركيك به آنها بتازد ؛ در حالى كه در كتابهاى ديگرش چنين شيوهاى را در پيش نگرفته است و اساسا نوشتههاى او بسيار مؤدبانه است .
شاه محمد دارابى مىنويسد : « ملا حده و زنادقهاى چند را صوفى نام كرده ، لعن و طعن مىكند . . . . فحش چند در آن باب مذكور كرده كه شأن ملا احمد نيست » « 1 » اين گروه مىگويند كه آيا مىتوان احتمال ضعيفى داد كه آن عالم وارسته مطالبى از اين قبيل در كتابهايش بياورد : « بر آن دل و گل بايد شاشيد » ؟ ! « 2 » يا « خرهاى اين زمانه » « 3 » و يا اينكه شاهنامهء فردوسى همان قصههاى دروغ است و خواندن آن فسق ! ؟ « 4 » صوفيه و شعرا براى فريب دادن شيعيان به مدح على عليه السّلام پرداختهاند ؟ ! « 5 » آيا مىشود گفت كه امام شافعى نيز براى فريب شيعه در مدح على عليه السّلام اشعار بلند و شگفتانگيز سروده است ، در حالى كه خود مقدس اردبيلى در چند جاى حديقة الشيعة با ديدهء تحسين اشعار او را ذكر كرده است . « 6 » و يكى از اشكالات در اين خصوص داورى در مورد مردم اصفهان است :
« مؤلف اين كتاب ، محتاج به رحمت و مغفرت حضرت رب الارباب ، احمد اردبيلى ، گويد مرا گذار به اصفهان افتاد ، ديدم كه مردم آن بلده شيخ ابو الفتوح عجلى شافعى اصفهانى را شيخ ابو الفتوح رازى نام كرده بودند و به اين بهانه به عادت پدران خويش قبر آن سنى صوفى را زيارت مىكردند ، و اگر چه از مردم آن ديار امثال اين كردار دور نيست ، زيرا كه
هامش
( 1 ) - « حاشيهء مقامات السالكين » ( مخطوط )
( 2 ) - « حديقة الشيعة » ، ص 573
( 3 ) - همان ، ص 602
( 4 ) - همان ، ص 586
( 5 ) - همان ، ص 570
( 6 ) - همان ، ص 77