تأليف مقدس اردبيلى بوده و طبيعى است كه عبارات آن سليستر و پختهتر از نگارشهاى ديگر او باشد . همچنين نحوهء استدلال و به كار گرفتن بعضى اصطلاحات فارسى و كاربرد افعال ، وجه اشتراك اين كتابهاست ، در حالى كه كسانى كه ادعا دارند اين كتاب همان كاشف الحق ملا معز اردستانى است ، در پاسخ آنها لازم است بگوييم كه اين كتاب با سبك كتاب ديگر او كه در تفسير سورهء « هل اتى » نوشته تفاوت دارد و نحوهء استدلال در كاشف الحق ، در خصوص شأن نزول و تمسك به سوره هل اتى با آن كتابش تفاوت روشنى دارد . « 1 » اصولا شخص ناشناختهاى مثل ملا معز اردستانى معلوم نيست كه بتواند چنين كتابى را با قلمى روان و پر از اطلاعات تاريخى و روائى بنگارد . پس از قول طرفداران حديقة الشيعة بايد گفت : باؤك تجر و بائى لا تجر ؟
اما اينكه دربارهء او گفته شده كه « همهء عمر را در نجف زيسته » است ، « 2 » با اطلاعى كه از زندگانى مقدس اردبيلى داريم ، اين ادعا صحيح نيست ، بلكه او سالها در حوزههاى علميّهء ايران ، بخصوص شيراز ، مهد زبان شيرين فارسى ، به تحصيل پرداخته است . « 3 » صاحب مرآة الكتب متذكر شده كه ضرورتى نداشت همهء تأليفات مقدس اردبيلى ، به صرف اينكه در بلاد عربى مىزيسته ، به زبان عربى باشد ؛ چرا كه شيعه منحصر به كشورهاى عربى نيست . « 4 » همچنين هيچ استبعادى ندارد كه كسى زبان مادرىاش تركى باشد و سالها هم در محيط عربنشين بسر ببرد ، ولى به زبان فارسى سليس مطلب بنويسد ؛ چنان كه از علماى گذشته و معاصر چنين افرادى را سراغ داريم . به هر حال از اين طريق نمىتوان عليه صحت انتساب كتاب به اردبيلى استدلال كرد .
7 - عدم رعايت عفت و حرمت قلم
هامش
( 1 ) - « تفسير سورهء هل اتى » ، ملا معز اردستانى ، نسخهء خطى آستان قدس رضوى
( 2 ) - « مجلهء معارف » ، ص 110
( 3 ) - « رياض العلماء » ، ج 1 ، ص 56
( 4 ) - « مرآة الكتب » ، ج 2 ، ص 193