اين سخنان تند در حديقة الشيعة بعيد است كه از او باشد .
2 - از عمدهترين دلايل مخالفين انتساب حديقة الشيعة به اردبيلى ، همان آمدن نام كتاب بحار الانوار علامهء مجلسى در حديقة الشيعة است كه اخيرا اين نكته را آقاى دكتر مهدى تدين متوجه شده و در مقالهاش بيان كرده است : « اما اين تحريف كنندهء زبردست [ يعنى نويسندهء حديقة الشيعة ] . . . نقل قول از حدود نود سال بعد از وفات مقدس اردبيلى را نيز قابل اهميت ندانسته است ؛ به نحوى كه به نظر او نقل حديث از بحار الانوار مجلسى نيز براى مقدس اردبيلى جايز است . وفات مجلسى را بالاتفاق در سال 1111 ه . ق دانستهاند و از 993 تا 1111 ه . ق صد و هجده سال فاصله است و اگر مجلسى سى سال قبل از وفات خود بحار را تمام كرده باشد ، مرحوم مقدس بايد نود سال بعد از مرگ خويش حديقه را نوشته باشد . چون در صفحهء 573 كتاب حديثى را از بحار نقل مىكند و مىگويد : « . . . ديگر آنكه اين گروه و مايلين و معتقدين ايشان ، چنان كه در حديث وارد است ، سه طايفهاند : گمراهان و فريبندگان و غافلان . و به روايت بحار ، عوض عبارت غافلان ، احمقان واقع است » . « 1 »
البته دو مسأله هميشه بايد مد نظر پژوهشگران چنين متونى باشد : يكى بررسى كامل مطلب و مراجعه به نسخههاى مختلف و عدم شتاب در ارائهء آن و مسألهء ديگر ، همان بىطرفى و عدم تعصب در كشف حقيقت . همين اشكال جنجالانگيز به راحتى قابل حل است و چند پاسخ مىتوان به اين داد .
الف ) با مراجعه به دو نسخهء خطى حديقة الشيعة كه در سالهاى 1094 و 1098 ه . ق ، كتابت شده ، نامى از بحار الانوار در آنها نيافتيم . علاوه بر آن ، نسخهاى از چاپ سنگى نيز نزد ما هست كه نام بحار الانوار در آن نيامده است . « 2 »
ب ) اگر در خود همين قسمت « نكوهش صوفيه » حديقة الشيعة دقت بيشترى
هامش
( 1 ) - « مجلهء معارف » ، دوره دوم ، ش 3 ، ص 118
( 2 ) - چاپ سال 1360 ه . ق ( نخستين چاپ سنگى حديقة الشيعة ) به خط نصر اللّه تفرشى