داده شده كه آنها نيز حديقة الشيعة را از اردبيلى ندانستهاند . « 1 »
البته اثبات اين ادعاها مشكل است و جز صوفيه ، كسى ديگر چنين مطالبى را در كتابهايشان نياورده است . دربارهء سخن دارابى بايد گفت كه با توجه به سال تأليف كاشف الحق - كه 1058 ه . ق است - و سال وفات دارابى ، كه در حدود سال 1130 هجرى بوده ، لازمهء آن اين است كه دارابى بيش از صد سال عمر كرده باشد و بر فرض صحت اين ملاقات ، كسى انكار نمىكند كه ملا معز اردستانى كتاب كاشف الحق را نوشته است ؛ بلكه بحث بر سر اين است كه چطور نوشته و از چه كتابى آن مطالب را بر گرفته است . از حديقة الشيعة يا از منابع اصلى آن ؟ و اينكه گفته در سال 1104 هجرى اين كتاب در اصفهان « دفعة واحدة جلوه ظهور » يافته است ، با توجه به مسافرت دارابى شيرازى به هندوستان ، عذر او را مىتوان پذيرفت كه اطلاعى از شهرت حديقة الشيعة نداشته باشد ؛ چرا كه صاحب وسائل الشيعة ( م 1104 ه . ق ) كثرت نسخههاى حديقة الشيعة و شهرت انتساب آن به مقدس اردبيلى را يكى از دلايل مهم صحت انتساب آن دانسته است . همچنين ملا على استرآبادى حدود چهل سال قبل از آن تاريخ ( 1104 ه . ق ) در كتاب انساب النواصب ( سال فراغت از تأليف آن ، 1076 ه . ق مىباشد ) « 2 » و شيخ حر عاملى در كتاب الاثنىعشريه ( كه سال فراغت آن نيز سال 1076 ه . ق مىباشد ) حديقة الشيعة را جزو تأليفات مقدس اردبيلى آوردهاند . همچنين ملا طاهر قمى ( م 1098 ه . ق ) در كتابهايش مطالب زيادى از حديقة الشيعة نقل كرده است هرچند اسمى از حديقه نياورده است . « 3 »
پس چگونه دارابى ادعا كرده كه در سال 1104 دفعة واحده جلوه ظهور يافته است ؟ به هر حال نمىتوان نقل قول معاصران اردستانى را در دفاع از كاشف الحق حجت دانست . شيخ حر عاملى ( م 1104 ه . ق ) در اين باره مىگويد : « بجز صوفيان و طرفداران آنها احدى
هامش
( 1 ) - ر . ك : « حدائق السياحة » ، ص 418 ، چاپ دانشگاه تهران
( 2 ) - « مرآة الكتب » ، ج 2 ، ص 70 و 233 .
( 3 ) - ر . ك : « ملاذ الاخبار » ؛ « تحفة الاخيار » ؛ « قمنامه » ، ص 353 .