همانگونه كه تاريخ نشان داده است اين نقشهء او نه تنها باعث نارضايتى شديد شيعيان از وى گرديد بلكه در صحنهء سياست خارجى نيز هيچگونه موفقيتى را بهمراه نداشت و عليرغم امتيازات فراوانى كه نادر به مسلمانان سنى داده و محدوديتهايى كه براى شيعيان ايجاد كرده بود ، آنان به هيچ وجه حاضر به نشان دادن كوچكترين انعطافى نسبت به شيعيان نشدند .
2 - طبيعى بود كه انتساب نژادى سلاطين صفويه به يكى از شاخههاى تصوف آن عصر زمينهاى بسيار مساعد براى رشد صوفىگرى در ايران بوجود آورد ، كه در اينجا هم علماى شيعه با كوششهاى مستمر و آگاهانه خود از آن جلوگيرى نمودند كه از نمونههاى شاخص اين علما نيز مقدس اردبيلى و علامهء مجلسى دوم بودهاند .
بنابراين ، كتاب حديقة الشيعه بازتاب بسيار روشنى است از واقعيات فوق الذكر ، و بيانگر گويايى است از كوششهاى آگاهانه و بسيار ارزشمند مرحوم مقدس اردبيلى در دفاع از مذهب اهل بيت معصوم پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و مبارزهاى قاطع با هرگونه انحرافى در ميان مسلمانان ، و شايسته است كه جامعهء ما ضمن گرامى شمردن و بزرگداشت نام اين بزرگان ، از آثار گرانقدر آنان نيز بهرهء بيشترى برگيرد .
مآخذ و منابع
1 - مقدس اردبيلى ، احمد بن محمد . حديقة الشيعه . تهران ، علميه اسلاميه ، بىتا .
2 - آقا بزرگ طهرانى ، محمد محسن . الذريعه الى تصانيف الشيعة . تهران ، اسلاميه ، 1387 ه ق - 1398 ه ق .
3 - خوانسارى اصفهانى ، مير سيد محمد باقر . روضات الجنّات . تهران ، اسلاميه ، 1360 - 1356 .
4 - مدرس ، محمد على . ريحانة الادب . تهران ، خيام ، بىتا .
5 - تنكابنى ، ميرزا محمد . قصص العلماء . تهران ، علميه اسلاميه ، بىتا .
6 - دهخدا ، على اكبر . لغتنامه . تهران ، دانشگاه تهران ، 1325 .